Shah Mohammad's Jangnama — Full Text

1

ਮੂਲ ਪਾਠ ਅੱਵਲ ਹਮਦ ਜਨਾਬ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਲ ਬਣਾਂਵਦਾ ਈ । ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ ਨਿਗਾਰ ਕਰਕੇ, ਰੰਗਾ ਰੰਗ ਦੇ ਭੇਖ ਰਚਾਂਵਦਾ ਈ । ਸਫਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਭ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ, ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋਰ ਵਿਛਾਂਵਦਾ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਓਸ ਤੋਂ ਸਦਾ ਡਰੀਏ, ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਥੀਂ ਭੀਖ ਮੰਗਾਵਦਾ ਈ ।

Roman Avval hamd janāb Allāh dī nūṃ, jihṛā kudratī khel baṇāṃvdā ī. Chaudāṃ tabkāṃ dā naqsh nigār karke, raṃgā raṃg de bhekh rachāṃvdā ī. Saphāṃ pichhilīāṃ sabh sameṭ laiṃdā, agge hor hī hor vichhāṃvdā ī. Shāh Muhaṃmadā os toṃ sadā ḍarīe, bādshāhāṃ thīṃ bhīkh maṃgāvdā ī.

2

ਮੂਲ ਪਾਠ ਇਹ ਤੇ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਵੇਸਵਾ ਦਾ ਰੱਖੇ ਭੇਸ ਮੀਆਂ । ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜੁਆਨੀ ਤੇ ਐਸ਼ ਮਾਪੇ, ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਬਾਲ ਵਰੇਸ ਮੀਆਂ । ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਦੌਲਤਾਂ ਫੀਲ ਘੋੜੇ, ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇਸ਼ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰੂਪ ਦੁਨੀਆਂ, ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਕਾਲੜੇ ਕੇਸ ਮੀਆਂ ।

Roman Ih te jīāṃ nūṃ pakaṛ ke moh laiṃdī, dunīāṃ vesvā dā rakkhe bhes mīāṃ. Sadā nahīṃ juānī te aish māpe, sadā nahīṃ je bāl vares mīāṃ. Sadā nahīṃ je daulatāṃ phīl ghoṛe, sadā nahīṃ je rājīāṃ desh mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā sadā nahīṃ rūp dunīāṃ, sadā nahīṃ je kālaṛe kes mīāṃ.

3

ਮੂਲ ਪਾਠ ਇਕ ਰੋਜ਼ ਬਡਾਲੇ ਦੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ, ਚਲੀ ਆਣ ਫਿਰੰਗੀ ਦੀ ਬਾਤ ਆਹੀ । ਸਾਨੂੰ ਆਖਿਆ ਹੀਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਯਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਹੀ । ਰਾਜ਼ੀ ਬਹੁਤ ਰਹਿੰਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਿੰਦੂ, ਸਿਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਫ਼ਾਤ ਆਹੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੀ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੂਸਰੀ ਜ਼ਾਤ ਆਹੀ ।

Roman Ik roz baḍāle de vich baiṭhe, chalī āṇ phiraṃgī dī bāt āhī. Sānūṃ ākhīā hīre te hor yārāṃ, jinhāṃ nāl sāḍī mulāqāt āhī. Rāzī bahut rahiṃde Musalmān Hindū, sir dohāṃ de utte aphāt āhī. Shāh Muhaṃmadā vich Panjāb de jī, koī nahīṃ sī dūsrī zāt āhī.

4

ਮੂਲ ਪਾਠ ਏਹੁ ਜੱਗ ਸਰਾਇਂ ਮੁਸਾਫਿਰਾਂ ਦੀ, ਏਥੇ ਜ਼ੋਰ ਵਾਲੇ ਕਈ ਆਇ ਗਏ । ਸ਼ਿਦਾਦ, ਨਮਰੂਦ, ਫਿਰਊਨ ਜੇਹੇ, ਦਾਅਵੇ ਬੰਨ੍ਹ ਖ਼ੁਦਾਇ ਕਹਾਇ ਗਏ । ਅਕਬਰ ਸ਼ਾਹ ਜੇਹੇ ਆਏ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ, ਫੇਰੀ ਵਾਂਗ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਪਾਇ ਗਏ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰਹੇਗਾ ਰੱਬ ਸੱਚਾ, ਵਾਜੇ ਕੂੜ ਦੇ ਕਈ ਵਜਾਇ ਗਏ ।

Roman Ehu jagg sarāiṃ musāphirāṃ dī, ethe zor vāle kaī āi gae. Shidād, Namrūd, Phirūn jehe, dāave baṃnh khudāi kahāi gae. Akbar Shāh jehe āe vich Dillī, pherī vāṃg vaṇjārīāṃ pāi gae. Shāh Muhaṃmadā rahegā rabb saccā, vāje kūṛ de kaī vajāi gae.

5

ਮੂਲ ਪਾਠ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੋਇਆ ਪੈਦਾ, ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਮੁਲਖ ਹਿਲਾਇ ਗਿਆ । ਮੁਲਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪਿਸ਼ੌਰ, ਚੰਬਾ, ਜੰਮੂ, ਕਾਂਗੜਾ ਕੋਟ, ਨਿਵਾਇ ਗਿਆ । ਤਿੱਬਤ ਦੇਸ਼ ਲੱਦਾਖ ਤੇ ਚੀਨ ਤੋੜੀਂ, ਸਿੱਕਾ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਚਲਾਇ ਗਿਆ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਜਾਣ ਪਚਾਸ ਬਰਸਾਂ, ਹੱਛਾ ਰੱਜ ਕੇ ਰਾਜ ਕਮਾਇ ਗਿਆ ।

Roman Mahāṃbalī Raṇjīt Siṃgh hoīā paidā, nāl zor de mulakh hilāi gīā. Multān, Kashmīr, Pishaur, Chaṃbā, Jaṃmū, Kāṃgṛā koṭ, nivāi gīā. Tibbat desh Laddākh te Chīn toṛīṃ, sikkā āpṇe nām chalāi gīā. Shāh Muhaṃmadā jāṇ pachās barsāṃ, hachhā rajj ke rāj kamāi gīā.

6

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਦੋਂ ਹੋਏ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਸ ਪੂਰੇ, ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਨੀ ਸਭ ਸਰਦਾਰ ਮੀਆਂ । ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਕੌਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਦਰਬਾਰ ਤਲਵਾਰ ਮੀਆਂ । ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਢਾਹ ਮਾਰੀ, ਮੋਇਆ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਦਾ ਯਾਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਅਸਾਂ ਭੀ ਨਾਲ ਮਰਨਾ, ਸਾਡਾ ਇਹੋ ਸੀ ਕੌਲ-ਕਰਾਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Jadoṃ hoe sarkār de sās pūre, jamhā hoe nī sabh sardār mīāṃ. Chet Siṃgh nūṃ mārīā Kaur sāhib, shurū hoī darbār talvār mīāṃ. Khaṛak Siṃgh Mahārāj ne ḍhāh mārī, moīā muḍḍh kadīm dā yār mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā asāṃ bhī nāl marnā, sāḍā iho sī kaul-karār mīāṃ.

7

ਮੂਲ ਪਾਠ ਮੇਰੇ ਬੈਠਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੂਨ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਗਰਕ ਜਾਵੇ ਦਰਬਾਰ ਮੀਆਂ । ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੇ ਵੀ ਕੌਰ ਨਾ ਰਾਜ ਕਰਸੀ, ਅਸੀਂ ਮਰਾਂਗੇ ਏਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੀਆਂ । ਨਾਹੱਕ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੂਨ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਮਰਨਗੇ ਸਭ ਸਿਰਦਾਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਧੁਰੋਂ ਤਲਵਾਰ ਵੱਗੀ, ਸਭੇ ਕਤਲ ਹੋਂਦੇ ਵਾਰੋ ਵਾਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Mere baiṭhīāṃ inhāṃ ne khūn kītā, ih tāṃ garak jāve darbār mīāṃ. Picchhе sāḍe vī Kaur nā rāj karsī, asīṃ marāṃge es nūṃ mār mīāṃ. Nāhaqq dā inhāṃ ne khūn kītā, ih tāṃ marnage sabh sirdār mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā dhuroṃ talvār vaggī, sabhe katal hoṃde vāro vār mīāṃ.

8

ਮੂਲ ਪਾਠ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਹੋਯਾ ਬਹੁਤ ਮਾਂਦਾ, ਬਰਸ ਇਕ ਪਿੱਛੇ ਵੱਸ ਕਾਲ ਹੋਇਆ । ਆਈ ਮੌਤ ਨਾ ਅਟਕਿਆ ਇਕ ਘੜੀ, ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਇਆ । ਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜ਼ਰਾ ਗਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮੂਲ ਰੋਇਆ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਈਆਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ ਦਾ, ਵਿਚ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਕੌਰ ਨੂੰ ਫਿਕਰ ਹੋਇਆ ।

Roman Khaṛak Siṃgh Mahārāj hoyā bahut māṃdā, baras ik picchhе vass kāl hoīā. Āī maut nā aṭakīā ik ghaṛī, Chet Siṃgh de gam de nāl moīā. Kaur sāhib Mahārāje dī gall suṇ ke, zarā gam de nāl nā mūl roīā. Shāh Muhaṃmadā kaīāṃ de baṃnhṇe dā, vich kauṃsal de Kaur nūṃ phikar hoīā.

9

ਮੂਲ ਪਾਠ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਵੇਖੋ ਸਾੜਨੇ ਨੂੰ ਹੁਣ ਲੈ ਚੱਲੇ । ਧਰਮ ਰਾਇ ਨੂੰ ਜਾਇ ਕੇ ਖਬਰ ਹੋਈ, ਕੌਰ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ ਓਨ ਦੂਤ ਘੱਲੇ । ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਕਰਦੇ ਦੂਤ ਉੱਠ ਦੌੜੇ, ਜਦੋਂ ਹੋਏ ਨੀ ਮੌਤ ਦੇ ਆਇ ਹੱਲੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਦੇਖ ਰਜ਼ਾਇ ਰੱਬ ਦੀ, ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੌਰ ਦੇ ਸਾਸ ਚੱਲੇ ।

Roman Khaṛak Siṃgh Mahārāje nūṃ chukk līā, vekho sāṛne nūṃ huṇ lai challe. Dharam Rāi nūṃ jāi ke khabar hoī, Kaur mārne nūṃ on dūt ghalle. Māro mār karde dūt uṭṭh dauṛe, jadoṃ hoe nī maut de āi halle. Shāh Muhaṃmadā dekh razāi rabb dī, Ūdham Siṃgh te Kaur de sās challe.

10

ਮੂਲ ਪਾਠ ਇਕ ਦੂਤ ਨੇ ਆਇ ਕੇ ਫ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਪਲਕ ਵਿਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਆਇਆ ਈ । ਜਿਹੜਾ ਧੁਰੋਂ ਦਰਗਾਹੋਂ ਸੀ ਹੁਕਮ ਆਇਆ, ਦੇਖੋ ਓਸ ਨੇ ਖੂਬ ਬਜਾਇਆ ਈ । ਅੰਦਰ ਤਰਫ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਛੱਜਾ ਢਾਹ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਥਾਇਂ ਮੋਇਆ, ਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਸਹਿਕਦਾ ਆਇਆ ਈ ।

Roman Ik dūt ne āi ke phikar kītā, palak vich darvāze de āīā ī. Jihṛā dhuroṃ dargāhoṃ sī hukam āīā, dekho os ne khūb bajāīā ī. Aṃdar taraph havelī de ture jāṃde, chhajjā ḍhāh dohāṃ utte pāīā ī. Shāh Muhaṃmadā Ūdham Siṃgh thāiṃ moīā, Kaur sāhib jo sahikdā āīā ī.

11

ਮੂਲ ਪਾਠ ਅੱਠ ਪਹਿਰ ਲੁਕਾਇ ਕੇ ਰੱਖਿਓ ਨੇ, ਦਿਨ ਦੂਜੇ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਆਈ । ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੂਲ ਦਰੇਗ ਨਾਹੀਂ, ਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਤਾਈਂ ਓਥੇ ਰੋਣ ਆਈ । ਮ੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਰੋ ਸਸਕਾਰ ਇਸਦਾ, ਰਾਣੀ ਆਖਦੀ-'ਤੁਸਾਂ ਕਿਉਂ ਦੇਰ ਲਾਈ ?' ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰੋਂਦੀ ਏ ਚੰਦ ਕੌਰਾਂ, ਜਿਹਦਾ ਮੋਇਆ ਪੁਤ੍ਰ ਸੋਹਣਾ ਸ਼ੇਰ ਸਾਈ ।

Roman Aṭṭh pahar lukāi ke rakhīo ne, din dūje rāṇī Chand Kaur āī. Khaṛag Siṃgh dā mūl dareg nāhīṃ, Kaur sāhib tāīṃ othe roṇ āī. Mrit hoīā te karo saskār isdā, rāṇī ākhdi — 'tusāṃ kīuṃ der lāī?' Shāh Muhaṃmadā roṃdī e Chand Kaurāṃ, jihdā moīā putar sohaṇā Sher sāī.

12

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਾ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਹਦਾ ਮੋਇਆ ਭਤੀਜਾ ਵੀਰ ਯਾਰੋ । ਓਨ ਤੁਰਤ ਵਟਾਲਿਓਂ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਰਾਹੀਂ ਆਂਵਦਾ ਘੱਤ ਵਹੀਰ ਯਾਰੋ । ਜਦੋਂ ਆਣ ਕੇ ਹੋਇਆ ਲਾਹੌਰ ਦਾਖਲ, ਅੱਖੀਂ ਰੋਵੇ ਪਲੱਟਦਾ ਨੀਰ ਯਾਰੋ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਲੋਕ ਦਿਲਬਰੀ ਦੇਂਦੇ, ਚੰਦ ਕੌਰ ਹੋਈ ਦਿਲਗੀਰ ਯਾਰੋ ।

Roman Sher Siṃgh nūṃ kise jā khabar dittī, jihdā moīā bhatījā vīr yāro. On turat vaṭālioṃ kūch kītā, rāhīṃ āṃvdā ghatt vahīr yāro. Jadoṃ āṇ ke hoīā Lāhaur dākhal, akkhīṃ rove plaṭṭdā nīr yāro. Shāh Muhaṃmadā lok dilbarī deṃde, Chand Kaur hoī dilgīr yāro.

13

ਮੂਲ ਪਾਠ ਦਿੱਤੇ ਸੰਤਰੀ ਚਾਰ ਖਲ੍ਹਾਰ ਚੋਰੀਂ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅੰਦਰ ਅੱਜ ਆਵਣਾ ਜੇ, ਤੁਰਤ ਫੂਕ ਦੇਹੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰਾਬੀਨਾਂ, ਪਲਕ ਵਿਚ ਹੀ ਮਾਰ ਗਵਾਵਣਾ ਜੇ । ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ, ਅੰਦਰ ਅੱਜ ਹਜ਼ੂਰ ਨਾ ਆਵਣਾ ਜੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਅਜੇ ਨਾ ਜ਼ੋਰ ਤੇਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਅਸਾਂ ਹੀ ਅੰਤ ਸਦਾਵਣਾ ਜੇ ।

Roman Ditte santrī chār khalhār chorīṃ, Sher Siṃgh aṃdar ajj āvaṇā je, turat phūk deho tusīṃ karābīnāṃ, palak vich hī mār gavāvaṇā je. Sher Siṃgh nūṃ rāje ne khabar dittī, aṃdar ajj hazūr nā āvaṇā je. Shāh Muhaṃmadā aje nā zor terā, tainūṃ asāṃ hī aṃt sadāvaṇā je.

14

ਮੂਲ ਪਾਠ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦੀ ਮੰਦੀ ਜੋ ਨਜ਼ਰ ਦੇਖੀ, ਦਗੇਬਾਜ਼ੀਆਂ ਹੋਰ ਬਥੇਰੀਆਂ ਨੀ । ਓਨ ਤੁਰਤ ਲਾਹੌਰ ਥੀਂ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਬੈਠਾ ਜਾਇ ਕੇ ਵਿਚ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਨੀ । ਪਿੱਛੇ ਰਾਜ ਬੈਠੀ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰਾਂ, ਦੇਂਦੇ ਆਇ ਮੁਸਾਹਿਬ ਦਲੇਰੀਆਂ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕੌਰ ਨਾ ਜੰਮਣਾ ਏ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਕੋਟ ਤੇ ਰਈਅਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨੀ ।

Roman Chand Kaur dī maṃdī jo nazar dekhī, dagebāzīāṃ hor bathеrīāṃ nī. On turat Lāhaur thīṃ kūch kītā, baiṭhā jāi ke vich Mukerīāṃ nī. Picchhе rāj baiṭhī rāṇī Chand Kaurāṃ, deṃde āi musāhib dalerīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā Kaur nā jaṃmaṇā e, kilhe koṭ te raīatāṃ terīāṃ nī.

15

ਮੂਲ ਪਾਠ ਰਾਜੇ ਲਸ਼ਕਰਾਂ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਦਾਈਏ ਜੀ । ਉਹ ਹੈ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫਤੇ-ਜੰਗੀ, ਗੱਦੀ ਓਸ ਨੂੰ ਚਾਇ ਬਹਾਈਏ ਜੀ । ਸਿੰਘਾਂ ਆਖਿਆ,'ਰਾਜਾ ਜੀ ! ਹੁਕਮ ਤੇਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਹੇਂ ਸੋ ਫਤਹਿ ਬੁਲਾਈਏ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਗੱਲ ਜੋ ਮੂੰਹੋਂ ਕੱਢੇਂ, ਇਸੇ ਵਖਤ ਹੀ ਤੁਰਤ ਮੰਗਾਈਏ ਜੀ' ।

Roman Rāje lashkarāṃ vich salāh kītī, Sher Siṃgh nūṃ kivеṃ sadāīe jī. Uh hai putar sarkār dā phate-jaṃgī, gaddī os nūṃ chāi bahāīe jī. Siṃghāṃ ākhīā, 'Rājā jī! hukam terā, jis nūṃ kaheṃ so fateh bulāīe jī. Shāh Muhaṃmadā gall jo mūṃhoṃ kaḍḍheṃ, ise vakhat hī turat maṃgāīe jī.'

16

ਮੂਲ ਪਾਠ ਬਾਈਆਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਲਈ ਰੁਖਸਤ, ਤਰਫ ਜੰਮੂ ਦੀ ਹੋਏ ਨੀ ਕੂਚ ਡੇਰੇ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤਾਈਂ ਲਿਖ ਘੱਲੀ ਚਿੱਠੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਫੂ ਕਰ ਛੱਡੇ ਨੀ ਕੰਮ ਤੇਰੇ । ਧੌਂਸਾ ਮਾਰ ਕੇ ਪਹੁੰਚ ਲਾਹੌਰ ਜਲਦੀ, ਅਗੋਂ ਆਇ ਮਿਲਸਨ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਡੇਰੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਮਿਲਣਗੇ ਸਭ ਅਫਸਰ, ਜਿਸ ਵੇਲੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜਾਇਂ ਨੇੜੇ ।

Roman Bāīāṃ dināṃ dī rāje ne laī rukhsat, taraph Jaṃmū dī hoe nī kūch ḍere, Sher Siṃgh tāīṃ likh ghallī chiṭṭhī, maiṃ tāṃ raphū kar chhaḍḍe nī kamm tere. Dhauṃsā mār ke pahuṃch Lāhaur jaldī, agoṃ āi milsan tainūṃ sabh ḍere. Shāh Muhaṃmadā milaṇge sabh aphasar, jis velaṛe shahar de jāiṃ neṛe.

17

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਖ਼ਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੁਰਤ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਘੱਲੀਆਂ ਨੀ । ਘੋੜੇ ਹਿਣਕਦੇ ਤੇ ਮਾਰੂ ਵੱਜਦੇ ਨੀ, ਧੂੜਾਂ ਉੱਡ ਕੇ ਘਟਾ ਹੋ ਚੱਲੀਆਂ ਨੀ । ਆਵੇ ਬੁੱਧੂ ਦੇ ਪਾਸ ਨੀ ਲਾਏ ਡੇਰੇ, ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੱਥੀਆਂ ਆਣ ਇਕੱਲੀਆਂ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਆਣ ਜਾਂ ਰਥ ਪਹੁੰਚੇ, ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਚੱਲੀਆਂ ਨੀ ।

Roman Sher Siṃgh ne rāje dā khat paṛh ke, fauJāṃ turat Lāhaur nūṃ ghallīāṃ nī. Ghoṛe hiṇkde te mārū vajjde nī, dhūṛāṃ uḍḍ ke ghaṭā ho challīāṃ nī. Āve Buddhū de pās nī lāe ḍere, fauJāṃ latthīāṃ āṇ ikallīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā āṇ jāṃ rath pahuṃche, gallāṃ shahar Lāhaur vich challīāṃ nī.

18

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਫਿਰ ਬੁੱਧੂ ਦੇ ਆਵਿਓਂ ਜੀ, ਕਰ ਤੁਰਮ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਧਾਇਆ ਈ । ਫਲ੍ਹੇ ਪੜਤਲਾਂ ਦੇ ਅੱਗੋਂ ਪਾੜ ਕੇ ਜੀ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਲੰਘਾਇਆ ਈ । ਓਸ ਬਲੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਦਾ ਤੇਜ ਭਾਰੀ, ਜਿਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਮੋਰਚਾ ਲਾਇਆ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਹਾਰ ਕੇ ਵਿਚਲਿਆਂ ਨੇ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਖਤ ਬਿਠਾਇਆ ਈ ।

Roman Sher Siṃgh phir Buddhū de āvioṃ jī, kar turam Lāhaur wall dhāīā ī. Phalle paṛtalāṃ de agoṃ pāṛ ke jī, Sher Siṃgh nūṃ turat laṃghāīā ī. Os balī shahzāde dā tej bhārī, jis kilhe nūṃ morchā lāīā ī. Shāh Muhaṃmadā hār ke vichalīāṃ ne, Sher Siṃgh nūṃ takhat biṭhāīā ī.

19

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਆਣ ਬੈਠਾ, ਰਾਣੀ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪਾਈ । ਘਰ ਬੈਠਿਆਂ ਰੱਬ ਨੇ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਮੱਲ ਬੈਠਾ ਸਾਰੀ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ । ਬਰਸ ਹੋਇਆ ਜਦ ਓਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਹੋਇਆਂ, ਰਾਣੀ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਖੇ ਜੋ ਜਿੱਚ ਆਹੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਮਾਰ ਕੇ ਚੰਦ ਕੌਰਾਂ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਲੋਂ ਬਲਾਇ ਲਾਹੀ ।

Roman Sher Siṃgh gaddī utte āṇ baiṭhā, rāṇī kaid karke kilhe vich pāī. Ghar baiṭhīāṃ rabb ne rāj dittā, uh tāṃ mall baiṭhā sārī pādshāhī. Baras hoīā jad os nūṃ kaid hoīāṃ, rāṇī dil de vikhe jo jich āhī. Shāh Muhaṃmadā mār ke Chand Kaurāṃ, Sher Siṃgh ne galoṃ balāi lāhī.

20

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਲਿਆ ਖੋਹ ਲਾਹੌਰ ਜੋ ਰਾਣੀਆਂ ਥੀਂ । ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ੋਂ ਪੈਰ ਖਿਸਕੇ, ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛ ਲੈ ਰਾਹ ਪਧਾਣੀਆਂ ਥੀਂ । ਮੁੜ ਕੇ ਫੇਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਬਾਜ਼ੀ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਸਲ ਸਵਾਣੀਆਂ ਥੀਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਜੰਮਿਆ ਅਲੀ ਅਕਬਰ, ਆਂਦਾ ਬਾਪ ਨੂੰ ਕਾਲਿਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਥੀਂ ।

Roman Sher Siṃgh nūṃ rabb ne rāj dittā, lіā khoh Lāhaur jo rāṇīāṃ thīṃ. Saṃdhāvālīāṃ de deshoṃ pair khiske, jā ke puchh lai rāh padhāṇīāṃ thīṃ. Muṛ ke pher Ajīt Siṃgh laī bāzī, paidā hoīā sī asal savāṇīāṃ thīṃ. Shāh Muhaṃmadā jammīā Alī Akbar, āṃdā bāp nūṃ kālīāṃ pāṇīāṃ thīṃ.

21

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰੀ ਚੰਦ ਕੌਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਈਂ ਹਜ਼ੂਰ ਚਾ ਸੱਦਿਆ ਈ । ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੁੱਘੇ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ, ਓਨ੍ਹਾਂ ਕਿਲ੍ਹਿਓਂ ਬਾਹਰ ਚਾ ਕੱਢਿਆ ਈ । ਰਾਜੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਗਿਲਾ ਮਿਟਾਵਣੇ ਨੂੰ, ਨੱਕ ਕੰਨ ਚਾ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਢਿਆ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਲਾਹਿ ਕੇ ਸਭ ਜੇਵਰ, ਕਾਲਾ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਫੇਰ ਛੱਡਿਆ ਈ ।

Roman Jinhāṃ golīāṃ ne mārī Chand Kaurāṃ, unhāṃ tāīṃ hazūr chā saddīā ī. Sher Siṃgh ne Bughhe nūṃ hukam kītā, onhāṃ kilhioṃ bāhar chā kaḍḍhīā ī. Rāje Siṃghāṃ dā gilā miṭāvaṇe nūṃ, nakk kann chā onhāṃ dā vaḍḍhīā ī. Shāh Muhaṃmadā lāhi ke sabh jevar, kālā mūṃh kar ke pher chhaḍḍīā ī.

22

ਮੂਲ ਪਾਠ ਬਰਸ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲੈਣ ਬਦਲੇ, ਡੇਰਾ ਸ਼ਾਹ ਬਿਲਾਵਲ ਲਗਾਂਵਦਾ ਈ । ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੁੱਝੀ ਕਰਾਬੀਨ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਣ ਦਿਖਾਂਵਦਾ ਈ । ਸਿੱਧੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਨੇ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਚਾ ਕਲਾ ਦਬਾਂਵਦਾ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਜ਼ਿਮੀਂ ਤੇ ਪਿਆ ਤੜਫੇ, ਤੇਗ ਮਾਰ ਕੇ ਸੀਸ ਉਡਾਂਵਦਾ ਈ ।

Roman Baras hoīā jāṃ hāzrī laiṇ badle, ḍerā Shāh Bilāval lagāṃvdā ī. Ajīt Siṃgh gujjhī karābīn lai ke, Sher Siṃgh nūṃ āṇ dikhāṃvdā ī. Siddhī jadoṃ shahzāde ne nazar kītī, jaldī nāl chā kalā dabāṃvdā ī. Shāh Muhaṃmadā zimīṃ te pīā taṛaphe, teg mār ke sīs uḍāṃvdā ī.

23

ਮੂਲ ਪਾਠ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਬਾਗ ਦੀ ਤਰਫ ਆਇਆ, ਅੱਗੇ ਕੌਰ ਜੋ ਹੋਮ ਕਰਾਂਵਦਾ ਈ । ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਦੀ ਜੋ ਨਜ਼ਰ ਦੇਖੀ, ਅੱਗੋਂ ਵਾਸਤਾ ਰੱਬ ਦਾ ਪਾਂਵਦਾ ਈ । "ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਰਾਂਗਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਟਹਿਲ ਤੇਰੀ,' ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਂਵਦਾ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਓਸ ਨਾ ਇਕ ਮੰਨੀ, ਤੇਗ ਮਾਰ ਕੇ ਸੀਸ ਉਡਾਂਵਦਾ ਈ ।

Roman Lahiṇā Siṃgh jo bāg dī taraph āīā, agge Kaur jo hom karāṃvdā ī. Lahiṇā Siṃgh dī maṃdī jo nazar dekhī, agoṃ vāstā rabb dā pāṃvdā ī. 'Maiṃ tāṃ karāṃgā Bābā jī ṭahil terī,' hatth joṛ ke sīs nivāṃvdā ī. Shāh Muhaṃmadā os nā ik mannī, teg mār ke sīs uḍāṃvdā ī.

24

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਰ ਕੇ ਜੀ, ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉੱਠ ਧਾਏ । ਰਾਜਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਕਹਿਆ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ, 'ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਏ ।' ਗੱਲੀਂ ਲਾਇ ਕੇ ਤੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਆਂਦਾ, ਕੈਸੇ ਅਕਲ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਚ ਪਾਏ । 'ਕਿੱਥੇ ਮਾਰੀ ਸੀ ਰਾਜਾ ਜੀ ! ਚੰਦ ਕੌਰਾਂ ?' ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਪੁੱਛਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਹੇ ।

Roman Sher Siṃgh Pratāp Siṃgh mār ke jī, Saṃdhāvālīe shahar nūṃ uṭṭh dhāe. Rājā milīā tāṃ kahīā Ajīt Siṃgh ne, 'Sher Siṃgh nūṃ mār ke asīṃ āe.' Gallīṃ lāi ke te kile vich āṃdā, kaise akal de unhāṃ ne pech pāe. 'Kitthe mārī sī Rājā jī! Chand Kaurāṃ?' Shāh Muhaṃmadā puchhṇe unhāṃ chāhe.

25

ਮੂਲ ਪਾਠ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਮਤ ਦਿੱਤੀ, 'ਤੁਸਾਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਜੀਂਵਦਾ ਛੱਡਿਆ ਈ ।' ਮਗਰੋਂ ਮਹਿਰ ਘਸੀਟਾ ਭੀ ਬੋਲਿਆ ਈ, ਅੱਗੋਂ ਸੁਖਨ ਸਲਾਹੀ ਨੇ ਕੱਢਿਆ ਈ । ਇਕ ਅੜਦਲੀ ਨੇ ਕਰਾਬੀਨ ਮਾਰੀ, ਰੱਸਾ ਆਸ-ਉਮੈਦ ਦਾ ਵੱਢਿਆ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਜ਼ਿਮੀਂ ਤੇ ਪਿਆ ਤੜਫੇ, ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤਾਈਂ ਫੇਰ ਸੱਦਿਆ ਈ ।

Roman Gurmukh Siṃgh Giānī ne mat dittī, 'Tusāṃ ih kīuṃ jīṃvdā chhaḍḍīā ī.' Magroṃ Mahar Ghasīṭā bhī bolīā ī, agoṃ sukhan salāhī ne kaḍḍhīā ī. Ik aṛdalī ne karābīn mārī, rassā ās-umed dā vaḍḍhīā ī. Shāh Muhaṃmadā zimīṃ te pīā taṛaphe, Dalīp Siṃgh tāīṃ pher saddīā ī.

26

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਲਾਇ ਟਿੱਕਾ, ਪਿੱਛੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾਂ ਈ । 'ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਹੋਏ ਨੀ ਸਭ ਕਾਰੇ, ਅੱਗੇ ਸਾਹਿਬ ਸੱਚੇ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਈ । ਸਾਨੂੰ ਘੜੀ ਦੀ ਕੁਝ ਉਮੈਦ ਨਾਹੀਂ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਿਨ ਚੱਖਣਾ ਈ । ਤੇਰੀ ਵਲ ਜੋ ਕਰੇਗਾ ਨਜ਼ਰ ਮੈਲੀ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਰਾਂਗੇ ਸੱਖਣਾ ਈ ।'

Roman Pahilāṃ rāje de khūn dā lāi ṭikkā, picchoṃ dittīāṃ satt pardakkhaṇāṃ ī. 'Tere vāste hoe nī sabh kāre, agge sāhib sacche tainūṃ rakkhaṇā ī. Sānūṃ ghaṛī dī kujh umed nāhīṃ, ajj rāt prasād kin chakkhaṇā ī. Terī val jo karegā nazar mailī, Shāh Muhaṃmadā karāṃge sakkhaṇā ī.'

27

ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ, ਸੂਬੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਤੁਰਤ ਚੜ੍ਹਿਆ । ਧੌਂਸਾ ਮਾਰ ਕੇ ਪਹੁਤਾ ਲਾਹੌਰ ਜਲਦੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚ ਵੜਿਆ । ਰਾਜਪੂਤ ਉਹ ਡੋਗਰਾ ਖੂਬ ਚੰਗਾ, ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੂਬ ਲੜਿਆ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਇਆ ਲੱਧਾ, ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਜੀਂਵਦਾ ਆਇ ਫੜਿਆ ।

Roman Hīrā Siṃgh nūṃ rāje dī khabar hoī, sūbedārāṃ nūṃ sadd ke turat chaṛhīā. Dhauṃsā mār ke pahutā Lāhaur jaldī, gusse nāl sī shahar de vich vaṛīā. Rājpūt uh Dogrā khūb chaṃgā, Saṃdhāvālīāṃ de nāl khūb laṛīā. Shāh Muhaṃmadā Ajīt Siṃgh muīā laddā, Lahiṇā Siṃgh jo jīṃvdā āi phaṛīā.

28

ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੋਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੂਰਮੱਤ ਹੋਈ, ਖੰਡਾ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਵਜਾਇ ਗਏ । ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਧਣ ਦੇਂਦਾ, ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਕਲਹ ਮਿਟਾਇ ਗਏ । ਰਾਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਮੁਲਕ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ, ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਖਤ ਪਾਇ ਗਏ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁਏ ਦੋਵੇਂ, ਚੰਗੇ ਸੂਰਮੇ ਹੱਥ ਦਿਖਾਇ ਗਏ ।

Roman Dohāṃ Siṃghāṃ toṃ bahut sūrmattat hoī, khaṃḍā vich darbār vajāi gae. Dhīān Siṃgh nā kise nūṃ vadhaṇ deṃdā, sāre mulak dī kalah miṭāi gae. Rājā kardā sī mulak dī bādshāhī, picchhе rahiṃdīāṃ nūṃ vakhat pāi gae. Shāh Muhaṃmadā mār ke mue dove, chaṃge sūrme hatth dikhāi gae.

29

ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੁੱਲੇ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਗਾਂਵਦਾ ਜਗ ਸਾਰਾ, ਜੈਮਲ ਫੱਤੇ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਮੀਰ ਦਾਦ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਸਤਰ ਅੰਦਰ, ਮੋਈਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਖਾਇ ਕਟਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਜੇਹੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੀਤੀ, ਤੇਗਾਂ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਮਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਮੁਏ ਨੀ ਬੀਰ ਬਣਕੇ, ਜਾਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਨੀ ।

Roman Dulle Bhaṭṭī nūṃ gāṃvdā jagg sārā, Jaimal Phatte dīāṃ vārāṃ sārīāṃ nī. Mīr Dād Chauhān de satar aṃdar, moīāṃ rāṇīāṃ khāi kaṭārīāṃ nī. Saṃdhāvālīāṃ jehī nā kise kītī, tegāṃ vich darbār de mārīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā mue nī bīr baṇke, jānāṃ kītīāṃ nahīṃ pīārīāṃ nī.

30

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਿੱਛੋਂ ਆਣ ਕੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ, ਸੋਚੀਂ ਪਏ ਨੀ ਸਭ ਸਿਰਦਾਰ ਮੀਆਂ । ਅੱਗੇ ਰਾਜ ਆਇਆ ਹੱਥ ਬੁਰਛਿਆਂ ਦੇ, ਪਈ ਖੜਕਦੀ ਨਿੱਤ ਤਲਵਾਰ ਮੀਆਂ । ਗੱਦੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਹਿਣ ਦੇਂਦੇ, ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਿਸ ਦੇ ਪਾਣੀਹਾਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਹੋਈ ਹੁਣ ਮੌਤ ਸਸਤੀ, ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਵਾਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Picchoṃ āṇ ke sabhnāṃ nūṃ phikar hoīā, sochīṃ pae nī sabh sirdār mīāṃ. Agge rāj āīā hatth burrachīāṃ de, paī khaṛakdī nitt talvār mīāṃ. Gaddī vālīāṃ nūṃ nahīṃ bahiṇ deṃde, hor kaun kis de pāṇīhār mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā hoī huṇ maut sastī, khālī nahīṃ jāṇā koī vār mīāṃ.

31

ਮੂਲ ਪਾਠ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸਿਰਦਾਰ ਮਜੀਠੀਆ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਅਕਲ ਦਾ ਕੋਟ ਕਮਾਲ ਮੀਆਂ । ਮਹਾਂਬਲੀ ਸਿਰਦਾਰ ਸੀ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ, ਡਿੱਠੀ ਬਣੀ ਕੁਚਲਣੀ ਚਾਲ ਮੀਆਂ । ਦਿਲ ਆਪਣੇ ਬੈਠ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ, ਏਥੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ ਕਾਲ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ, ਸਾਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦੰਗ ਦਵਾਲ ਮੀਆਂ ।

Roman Lahiṇā Siṃgh sirdār Majīṭhīā sī, vaḍḍā akal dā koṭ kamāl mīāṃ. Mahāṃbalī sirdār sī Paṃth vicoṃ, diṭṭhī baṇī kuchalṇī chāl mīāṃ. Dil āpṇe baiṭh vīchār kardā, ethe kaīāṃ de hoṇge kāl mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā tur gīā tīrathāṃ nūṃ, sārā chhaḍḍ ke daṃg davāl mīāṃ.

32

ਮੂਲ ਪਾਠ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਰਹੇ ਬੈਠਾ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਰਾਜ ਕਮਾਂਵਦਾ ਈ । ਜੱਲ੍ਹਾ ਓਸ ਦਾ ਖਾਸ ਵਜ਼ੀਰ ਹੈ ਸੀ, ਖ਼ਾਤਰ ਵਿਚ ਨਾ ਕਿਸੇ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ । ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆ ਘੂਰੇ, ਕਹੇ ਕੁਝ ਤੇ ਕੁਝ ਕਮਾਂਵਦਾ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਵਦਾ ਈ ।

Roman Dalīp Siṃgh gaddī utte rahe baiṭhā, Hīrā Siṃgh jo rāj kamāṃvdā ī. Jallhā os dā khās vazīr hai sī, khātar vich nā kise lіāṃvdā ī. Aṃdar bāhar sarkār nūṃ pīā ghūre, kahe kujh te kujh kamāṃvdā ī. Shāh Muhaṃmadā Paṃth nūṃ dukh deṃdā, Hīrā Siṃgh dā nās karāṃvdā ī.

33

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਿੰਘਾਂ ਲਿਖਿਆ ਖ਼ਤ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ, ਬੁਰਾ ਕਰਨਹਾਰਾ ਜੱਲ੍ਹਾ ਠੀਕਦਾ ਈ । 'ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾ ਲਈਏ, ਤੈਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਪਇਆ ਉਡੀਕਦਾ ਈ । ਅਕਸਰ ਰਾਜ ਪਿਆਰੇ ਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਕ ਦਾ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਜੱਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨੱਕ ਵੱਢੋ, ਭੱਜ ਜਾਏਗਾ ਮਾਰਿਆ ਲੀਕ ਦਾ ਈ ।

Roman Siṃghāṃ likhīā khat Suchet Siṃgh nūṃ, burā karnahārā Jallhā ṭhīkdā ī. 'Jaldī pahuṃch vazīr baṇā laīe, tainūṃ Khālsā paīā uḍīkdā ī. Aksar rāj pīāre nī rājīāṃ nūṃ, Hīrā Siṃgh tāṃ putar sharīk dā ī. Shāh Muhaṃmadā Jallhe dā nakk vaḍḍho, bhajj jāegā mārīā līk dā ī.

34

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਿਸ ਵੇਲੜੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਖ਼ਤ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਜਾਮੇ ਵਿਚ ਨਾ ਮੂਲ ਸਮਾਂਵਦਾ ਈ । ਵੱਗਾ ਤੱਗ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਜਾਣਾ, ਡੇਰੇ ਕਾਠੀਆਂ ਚਾਇ ਪਵਾਂਵਦਾ ਈ । ਮੰਜੀ ਕਾਕੜੀ ਫੌਜ਼ ਉਤਾਰ ਸਾਰੀ, ਬਾਈ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਲੈ ਆਵਦਾ ਈ। ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਆ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਾ, ਮੀਆਂਮੀਰ ਡੇਰਾ ਆਣ ਲਾਂਵਦਾ ਈ ।

Roman Jis velaṛe rāje ne khat paṛhīā, jāme vich nā mūl samāṃvdā ī. Vaggā tagg Lāhaur nūṃ asāṃ jāṇā, ḍere kāṭhīāṃ chāi pavāṃvdā ī. Maṃjī Kākaṛī fauj utār sārī, bāī ādmī nāl lai āvdā ī. Shāh Muhaṃmadā ā Lāhaur pahuṃchā, Mīāṃmīr ḍerā āṇ lāṃvdā ī.

35

ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ, ਸਭੇ ਪੜਤਲਾਂ ਤੁਰਤ ਲਪੇਟੀਆਂ ਨੀ । ਸਿੰਘਾਂ ਆਖਿਆ, 'ਰਾਜਾ ਜੀ ! ਜਾਓ ਮੁੜ ਕੇ, ਫ਼ੌਜ਼ਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਮੇਟੀਆਂ ਨੀ ।' 'ਸਿੰਘੋ! ਜੀਉਂਦੇ ਜਾਣ ਮੁਹਾਲ ਜੰਮੂ, ਤਾਅਨੇ ਦੇਣ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਨੀ । 'ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਆਇਆ ਵਜ਼ੀਰੀ ਲੈ ਕੇ,' ਆਖਣ ਸਭ ਪਹਾੜ ਡੁਮੇਟੀਆਂ ਨੀ ।

Roman Hīrā Siṃgh nūṃ rāje dī khabar hoī, sabhe paṛtalāṃ turat lapeṭīāṃ nī. Siṃghāṃ ākhīā, 'Rājā jī! jāo muṛ ke, fauJāṃ rahiṃdīāṃ nahīṃ sameṭīāṃ nī.' 'Siṃgho! jīuṃde jāṇ muhāl Jaṃmū, tāne deṇ rājpūtāṃ dīāṃ beṭīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā āīā vazīrī lai ke,' ākhaṇ sabh pahāṛ ḍumeṭīāṃ nī.

36

ਮੂਲ ਪਾਠ ਤੋਪਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਪੜਤਲਾਂ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਚੇ ਸਕੇ ਉੱਤੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਚੜ੍ਹਦਾ । ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਨੇ ਘੱਤਿਆ ਆਣ ਘੇਰਾ, ਖੰਡਾ ਸਾਰ ਦਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਹੱਥ ਫੜਦਾ, ਭਮਿ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਸਿੰਘ ਸਾਹਵੇਂ, ਲੈ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਟਕ ਦੇ ਵਿਚ ਵੜਦਾ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਟਿੱਕੇ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖੀ, ਮੱਥੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੋਇ ਕੇ ਖੂਬ ਲੜਦਾ ।

Roman Topāṃ joṛ ke paṛtalāṃ nāl lai ke, chāche sake utte Hīrā Siṃgh chaṛhdā. Jadoṃ fauj ne ghattīā āṇ gherā, khaṃḍā sār dā khichch ke hatth phaṛdā, Bhami Siṃgh te Kesrī Siṃgh sāhveṃ, lai ke dohāṃ nūṃ kaṭak de vich vaṛdā. Shāh Muhaṃmadā ṭikke dī lāj rakkhī, matthe sāmhṇe hoi ke khūb laṛdā.

37

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਿੰਘ ਜੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਏ, ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਕਚੀਚੀਆਂ ਖਾਵਦੇ ਨੀ । ਅੱਗੇ ਸੱਤ ਤੇ ਅੱਠ ਸੀ ਤਲਬ ਸਾਰੀ, ਬਾਰਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਕਈ ਆਖਦੇ ਦੇ ਇਨਾਮ ਸਗਵਾਂ, ਲੈ ਬੁਤਕੀਆਂ ਗਲੇ ਚਾ ਪਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਜੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ, ਪੰਚ ਕੌਂਸਲੀ ਚਾਇ ਬਣਾਂਵਦੇ ਨੀ ।

Roman Siṃgh Jallhe de hatth toṃ taṃg āe, dilāṃ vich kachīchīāṃ khāvde nī. Agge satt te aṭṭh sī talab sārī, bārāṃ zor de nāl karāṃvde nī. Kaī ākhde de inām sagvāṃ, lai butkīāṃ gale chā pāṃvde nī. Shāh Muhaṃmadā Jallhe de mārne nūṃ, paṃch kauṃslī chāi baṇāṃvde nī.

38

ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਹਾਵਤਾਂ ਨੂੰ, ਹੌਦੇ ਸੁਇਨੇ ਦੇ ਚਾਇ ਕਸਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਤਰਫ਼ ਜੰਮੂ ਦੀ ਦੇਇ ਮਰੋੜ ਚੱਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਆਇ ਕੇ ਸਿੰਘ ਮਨਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਘੇਰੇ ਅਜ਼ਲ ਦੇ ਅਕਲ ਨਾ ਜ਼ਰਾ ਆਈ, ਬੁਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਕਰਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਿੰਘ ਲੈ ਮਿਲੇ ਤੋਪਾਂ, ਅੱਗੋਂ ਗੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਡਾਂਵਦੇ ਨੀ ।

Roman Hoīā hukam jo bahut mahāvatāṃ nūṃ, haude suine de chāi kasāṃvde nī. Taraph Jaṃmū dī dei maroṛ challe, sānūṃ āi ke Siṃgh manāṃvde nī. Ghere azal de akal nā zarā āī, burā āpṇā āp karāṃvde nī. Shāh Muhaṃmadā Siṃgh lai mile topāṃ, agoṃ golīāṃ nāl uḍāṃvde nī.

39

ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜੀ, ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾਇਓ ਨੇ । ਤਰਫ਼ ਜੰਮੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਹੋ ਚੱਲੇ, ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੋਰ ਖ਼ਰੂਦ ਮਚਾਇਓ ਨੇ । ਓਤੋਂ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਬੰਨ੍ਹ ਆਂਦਾ, ਕੈਂਠੇ ਫੇਰ ਲੈ ਕੇ ਗਲੀਂ ਪਾਇਓ ਨੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਅਸਾਂ ਹੁਣ ਕੜੇ ਲੈਣੇ, ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਖ ਸੁਣਾਇਓ ਨੇ ।

Roman Hīrā Siṃgh te Jallhe nūṃ mār ke jī, Javāhar Siṃgh vazīr baṇāio ne. Taraph Jaṃmū pahāṛ dī ho challe, rāhīṃ shor kharūd machāio ne. Otoṃ rājā Gulāb Siṃgh baṃnh āṃdā, kaiṃṭhe pher lai ke galīṃ pāio ne. Shāh Muhaṃmadā asāṃ huṇ kaṛe laiṇe, Javāhar Siṃgh nūṃ ākh suṇāio ne.

40

ਮੂਲ ਪਾਠ ਕੇਹਾ ਬੁਰਛਿਆਂ ਆਣ ਹਨੇਰ ਪਾਇਆ, ਜੇੜ੍ਹਾ ਬਹੇ ਗੱਦੀ ਉਹ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ । ਕੈਂਠੇ ਕੜੇ ਇਨਾਮ ਰੁਪਏ ਬਾਰਾਂ, ਕਦੇ ਪੰਜ ਤੇ ਸੱਤ ਨਾ ਚਾਰ ਲੈਂਦੇ । ਕਈ ਤੁਰੇ ਨੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਲੁੱਟ ਉੱਤੇ, ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੁੱਟ ਬਜ਼ਾਰ ਲੈਂਦੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਚੜ੍ਹੇ ਮਝੈਲ ਭਾਈਏ, ਪੈਸਾ ਤਲਬ ਦਾ ਨਾਲ ਪੈਜ਼ਾਰ ਲੈਂਦੇ ।

Roman Kehā burrachīāṃ āṇ haner pāīā, jeṛhā bahe gaddī uh nūṃ mār laiṃde. Kaiṃṭhe kaṛe inām rupe bārāṃ, kade paṃj te satt nā chār laiṃde. Kaī ture nī kilhe dī luṭṭ utte, kaī shahar de luṭṭ bazār laiṃde. Shāh Muhaṃmadā chaṛhe Majhail bhāīe, paisā talab dā nāl paizār laiṃde.

41

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਡ ਚੱਲੀ, ਪਈ ਨਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਮੀਆਂ । ਸਿੰਘਾਂ ਮਾਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਸਭੋ ਕਤਲ ਹੋਏ ਵਾਰੋ ਵਾਰ ਮੀਆਂ । ਸਿਰ ਤੇ ਫੌਜ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਨਾ ਕੋਈ ਕੁੰਡਾ, ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਤਰ ਜਿਉਂ ਬਾਝ ਮੁਹਾਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਫਿਰਨ ਸਰਦਾਰ ਲੁਕਦੇ, ਭੂਤ ਮੰਡਲੀ ਹੋਈ ਤਿਆਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Picchhе ik sarkār de kheḍ challī, paī nitt huṃdī māro mār mīāṃ. Siṃghāṃ mār sardārāṃ dā nāsh kītā, sabho katal hoe vāro vār mīāṃ. Sir te fauj de rīhā nā koī kuṃḍā, hoīā shutar jīuṃ bājh muhār mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā phiran sardār lukde, bhūt maṃdalī hoī tīār mīāṃ.

42

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉੱਤੇ ਨੀ ਚੜ੍ਹੇ ਸਾਰੇ, ਮੱਥਾ ਖ਼ੂਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਾ ਵੱਟਿਓ ਨੇ । ਡਰਦਾ ਭਾਣਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਣ ਆਇਆ, ਅੱਗੋਂ ਨਾਲ ਸੰਗੀਨਾਂ ਦੇ ਫੱਟਿਓ ਨੇ । ਸੀਖਾਂ ਨਾਲ ਉੜੁੰਬ ਕੇ ਫ਼ੀਲ ਉੱਤੇ, ਕੱਢ ਹੌਦਿਓਂ ਜ਼ਿਮੀਂ ਤੇ ਸੱਟਿਓ ਨੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਵਾਸਤੇ ਪਾਂਵਦੇ ਦਾ, ਸਿਰ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਕੱਟਿਓ ਨੇ ।

Roman Javāhar Siṃgh de utte nī chaṛhe sāre, matthā khūnīāṃ vāṃg chā vaṭṭio ne. Ḍardā bhāṇje nūṃ lai ke milaṇ āīā, agoṃ nāl saṃgīnāṃ de phaṭṭio ne. Sīkhāṃ nāl uṛuṃb ke phīl utte, kaḍḍh haudioṃ zimīṃ te saṭṭio ne. Shāh Muhaṃmadā vāste pāṃvde dā, sir nāl talvār de kaṭṭio ne.

43

ਮੂਲ ਪਾਠ ਰਾਣੀ ਕੈਦ ਕਨਾਤ ਦੇ ਵਿਚ ਕੀਤੀ, 'ਕਿਸ ਨੂੰ ਰੋਇ ਕੇ ਪਈ ਡਰਾਵਨੀ ਹੈਂ ? ਤੇਰਾ ਕੌਣ ਹਮਾਇਤੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਹਨੂ ਪਾਇ ਕੇ ਵੈਣ ਸੁਣਾਵਨੀ ਹੈਂ । ਕਿਹੜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤ ਮੋਇਆ ਸਾਥੋਂ, ਜਿਹੜੇ ਡੂੰਘੜੇ ਵੈਣ ਤੂੰ ਪਾਵਨੀ ਹੈਂ ? ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਦੇਹ ਇਨਾਮ ਸਗੋਂ, ਸਾਡੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕਮਾਵਨੀ ਹੈਂ ।'

Roman Rāṇī kaid kanāt de vich kītī, 'Kis nūṃ roi ke paī ḍarāvanī haiṃ? Terā kaun hamāitī suṇan vālā, jihnu pāi ke vaiṇ suṇāvanī haiṃ. Kihṛe pātshāh dā putt moīā sāthoṃ, jihṛe dūṃghaṛe vaiṇ tūṃ pāvanī haiṃ? Shāh Muhaṃmadā deh inām sagoṃ, sāḍe zor te rāj kamāvanī haiṃ.'

44

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਈ ਝੂਰਦੀ ਏ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰਾਂ, ਕਿਥੋਂ ਕੱਢਾਂ ਮੈਂ ਕਲਗੀਆਂ ਨਿਤ ਤੋੜੇ । ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਹਿਆ ਨੇ ਵੀਰ ਮੇਰਾ, ਜੈਂਦੀ ਤਾਬਿਆ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ । ਕਿੱਥੋਂ ਕੱਢਾਂ ਮੈਂ ਦੇਸ਼ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦਾ, ਕੋਈ ਹੋਵੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਰਬ ਤੋੜੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਓਸ ਤੋਂ ਜਾਨ ਵਾਰਾਂ, ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੈਰ ਜੋ ਕੋਈ ਮੋੜੇ ।

Roman Paī jhūrdī e rāṇī Jiṃd Kaurāṃ, kithoṃ kaḍḍhāṃ maiṃ kalgīāṃ nit toṛe. Mere sāhmaṇe kohīā ne vīr merā, jaiṃdī tābīā lakh hazār ghoṛe. Kithoṃ kaḍḍhāṃ maiṃ desh phiraṃgīāṃ dā, koī hove jo inhāṃ dā garab toṛe. Shāh Muhaṃmadā os toṃ jān vārāṃ, Javāhar Siṃgh dā vair jo koī moṛe.

45

ਮੂਲ ਪਾਠ ਮੈਨੂੰ ਆਣ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਘੂਰਦੇ ਨੀ, ਲੈਂਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਇਨਾਮ ਰੁਪਏ ਬਾਰਾਂ । ਜੱਟੀ ਹੋਵਾਂ ਤੇ ਕਰਾਂ ਪੰਜਾਬ ਰੰਡੀ, ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਵਿਚ ਚਾ ਛਿੜਨ ਵਾਰਾਂ । ਛੱਡਾਂ ਨਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਵੜਨ ਜੋਗੇ, ਸਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਜਮਾਦਾਰਾਂ । ਪਏ ਰੁਲਣਗੇ ਵਿਚ ਪਰਦੇਸ ਮੁਰਦੇ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਮਾਰਨੀ ਏਸ ਮਾਰਾਂ ।

Roman Mainūṃ āṇ chupheroṃ ghūrde nī, laiṃde muphatt inām rupe bārāṃ. Jaṭṭī hovāṃ te karāṃ Panjāb raṃḍī, sāre mulak de vich chā chhaṛan vārāṃ. Chhaḍḍāṃ nahīṃ Lāhaur vich vaṛan joge, saṇe vaḍḍīāṃ aphsarāṃ jamādārāṃ. Pae rulaṇge vich pardes murde, Shāh Muhaṃmadā māranī es mārāṃ.

46

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਹਿ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਵੀਰ ਮੇਰਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੋਹਾਂਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁੰਡੀਆਂ ਨੀ । ਧਾਕਾਂ ਪੈਣ ਵਲਾਇਤੀਂ ਦੇਸ ਸਾਰੇ, ਪਾਵਾਂ ਬੱਕਰੇ ਵਾਂਗ ਚਾ ਵੰਡੀਆਂ ਨੀ । ਚੂੜੇ ਲਹਿਣਗੇ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਦੇ, ਨੱਥ ਚੌਂਕ ਤੇ ਵਾਲੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਪੈਣਗੇ ਵੈਣ ਡੂੰਗੇ, ਜਦੋਂ ਹੋਣ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਰੰਡੀਆਂ ਨੀ ।

Roman Jinhāṃ kohi ke mārīā vīr merā, maiṃ tāṃ khohāṃgī unhāṃ dīāṃ juṃḍīāṃ nī. Dhākāṃ paiṇ valāitīṃ desh sāre, pāvāṃ bakre vāṃg chā vaṃḍīāṃ nī. Chūṛe lahiṇge bahut suhāgaṇāṃ de, natth chauṃk te vālīāṃ ḍaṃḍīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā paiṇge vaiṇ dūṃge, jadoṃ hoṇ Panjābaṇāṃ raṃḍīāṃ nī.

47

ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖੀ ਫਿਰੰਗੀ ਨੂੰ ਕੁੰਜ ਗੋਸ਼ੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸੁਖ ਅਨੰਦ ਵਾਰੀ । 'ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਮੈਂ ਫੋਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੋਰਨੀ ਹਾਂ, ਖੱਟੇ ਕਰੀਂ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਵਾਰੀ । ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਜ਼ੋਰ ਤੂੰ ਸੱਭ ਲਾਵੀਂ, ਪਿੱਛੋਂ ਕਰਾਂਗੀ ਖ਼ਰਚ ਮੈਂ ਬੰਦ ਵਾਰੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਫੇਰ ਨਾ ਆਉਣ ਮੁੜ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਏਤਨੀ ਬਾਤ ਪਸੰਦ ਵਾਰੀ ।

Roman Arzī likhī phiraṃgī nūṃ kuṃj goshe, pahilāṃ āpaṇī sukh anaṃd vārī. 'Tere vall maiṃ phojāṃ nūṃ toranī hāṃ, khaṭṭe karīṃ tūṃ inhāṃ de daṃd vārī. Pahilāṃ āpaṇā zor tūṃ sabh lāvīṃ, picchoṃ karāṃgī kharch maiṃ baṃd vārī. Shāh Muhaṃmadā pher nā āuṇ muṛ ke, mainūṃ etanī bāt pasaṃd vārī.

48

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਹਿਲੇ ਪਾਰ ਦਾ ਮੁਲਕ ਤੂੰ ਮੱਲ ਸਾਡਾ, ਆਪੇ ਖਾਇ ਗੁੱਸਾ ਤੈਂਥੀਂ ਆਵਨੀਗੇ । ਸੋਈ ਲੜਨਗੇ ਹੈਣ ਬੇ-ਖ਼ਬਰ ਜਿਹੜੇ, ਮੱਥਾ ਕਦੀ ਸਰਦਾਰ ਨਾ ਡਾਹਵਨੀਗੇ । ਏਸੇ ਵਾਸਤੇ ਫੌਜ਼ ਮੈਂ ਪਾੜ ਛੱਡੀ, ਕਈ ਭਾਂਜ ਅਚਾਣਕੀ ਪਾਵਨੀਗੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਲਾਟ ਜੀ ! ਕਟਕ ਤੇਰੇ, ਮੇਰੇ ਗਲੋਂ ਤਗਾਦੜੇ ਲਾਹਵਨੀਗੇ ।'

Roman Pahile pār dā mulak tūṃ mall sāḍā, āpe khāi gussā taiṃthīṃ āvanīge. Soī laṛange haiṇ be-khabar jihṛe, matthā kadī sardār nā ḍāhvanīge. Ese vāste fauj maiṃ pāṛ chhaḍḍī, kaī bhāṃj achāṇakī pāvanīge. Shāh Muhaṃmadā Lāṭ jī! kaṭak tere, mere galoṃ tagāḍaṛe lāhvanīge.'

49

ਮੂਲ ਪਾਠ ਨੰਦਨ ਕੰਪਨੀ ਸਾਹਿਬ ਕਿਤਾਬ ਡਿੱਠੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਲੜੇਗਾ ਜੀ । ਟੁੰਡੇ ਲਾਟ ਨੇ ਚੁਕਿਆ ਆਣ ਬੀੜਾ, 'ਹਮੀਂ ਜਾਇ ਕੇ ਸੀਖ ਸੋਂ ਅੜੇਗਾ ਜੀ । ਘੰਟੇ ਤੀਨ ਮੇਂ ਜਾਇ ਲਾਹੌਰ ਮਾਰਾਂ, ਏਸ ਬਾਤ ਮੇਂ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਪੜੇਗਾ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਫਗਣੋਂ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਨੂੰ, ਸਾਹਿਬ ਜਾਇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਵੜੇਗਾ ਜੀ ।

Roman Naṃdan kaṃpanī sāhib kitāb diṭṭhī, inhāṃ lāṭāṃ vicoṃ kaun laṛegā jī. Tuṃḍe lāṭ ne chukīā āṇ bīṛā, 'Hamīṃ jāi ke Sīkh soṃ aṛegā jī. Ghaṃṭe tīn meṃ jāi Lāhaur mārāṃ, es bāt meṃ pharak nā paṛegā jī. Shāh Muhaṃmadā Phagaṇoṃ terhvīṃ nūṃ, sāhib jāi Lāhaur vich vaṛegā jī.

50

ਮੂਲ ਪਾਠ ਵੱਜੀ ਤੁਰਮ ਤੰਬੂਰ ਕਰਨਾਇ ਸ਼ੁਤਰੀ, ਤੰਬੂ ਬੈਰਕਾਂ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੀਆਂ । ਕੋਤਲ ਪਾਲਕੀ ਬੱਘੀਆਂ ਤੋਪਖਾਨੇ, ਦੂਰਬੀਨ ਜੰਗੀ ਸਾਇਬਾਨ ਮੀਆਂ । ਚੜ੍ਹਿਆ ਨੰਦਨੋਂ ਲਾਟ ਉਠਾਇ ਬੀੜਾ, ਡੇਰਾ ਪਾਂਵਦਾ ਵਿਚ ਮੈਦਾਨ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਗੋਰਿਆਂ ਛੇੜ ਛੇੜੀ, ਮੁਲਕ ਪਾਰ ਦਾ ਮੱਲਿਆ ਆਨ ਮੀਆਂ ।

Roman Vajjī turam taṃbūr karnāi shutrī, taṃbū bairākāṃ lāl nīshān mīāṃ. Kotal pālakī bagghīāṃ topkhāne, dūrbīn jaṃgī sāibān mīāṃ. Chaṛhīā Naṃdanoṃ lāṭ uṭhāi bīṛā, ḍerā pāṃvdā vich maidān mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā gorīāṃ cher cherī, mulak pār dā mallīā ān mīāṃ.

51

ਮੂਲ ਪਾਠ ਫਰਾਂਸੀਸਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਜਾਹੋ ਖਾਂ ਤਰਫ਼ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਜੀ ।' ਓਨ੍ਹਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾਇਆ ਸੀ, 'ਮਾਈ ! ਫੜੀਂ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਕਸੀਰ ਨੂੰ ਜੀ । ਪਾਰੋਂ ਮੁਲਕ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਮੱਲ ਲਿਆ, ਅਸੀਂ ਮਾਰਾਂਗੇ ਓਸ ਬੇਪੀਰ ਨੂੰ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਆਏ ਨੀ ਹੋਰ ਪਰਿਓਂ, ਅਸੀਂ ਡੱਕਣਾ ਓਸ ਵਹੀਰ ਨੂੰ ਜੀ ।'

Roman Pharāṃsīsāṃ nūṃ aṃdroṃ hukam hoīā, 'Tusīṃ jāho khāṃ taraph Kashmīr nūṃ jī.' Onhāṃ rabb dā vāstā pāīā sī, 'Māī! phaṛīṃ nā kise taksīr nūṃ jī. Pāroṃ mulak phiraṃgīāṃ mall līā, asīṃ mārāṃge os bepīr nūṃ jī. Shāh Muhaṃmadā āe nī hor parioṃ, asīṃ ḍakkaṇā os vahīr nūṃ jī.'

52

ਮੂਲ ਪਾਠ ਮਾਈ ਆਖਿਆ, 'ਸੱਭੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣ ਫੌਜਾਂ, ਬੂਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾ ਸੱਖਣੇ ਜੀ । ਮੁਸਲਮਾਨੀਆਂ ਪੜਤਲਾਂ ਰਹਿਣ ਏਥੇ, ਘੋੜ-ਚੜ੍ਹੇ ਨਾਹੀਂ ਪਾਸ ਰੱਖਣੇ ਜੀ । ਕੰਠੇ ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੜੇ ਹੋਣ ਅੱਗੇ, ਮੋਹਰੇ ਹੋਰ ਗਰੀਬ ਨਾ ਧੱਕਣੇ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਬ ਤੇਰਾਂ, ਮਜ਼ੇ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈ ਦੇ ਚੱਖਣੇ ਜੀ ।'

Roman Māī ākhīā, 'Sabbhe chaṛh jāṇ faujāṃ, būhe shahar de rahiṇ nā sakkhaṇe jī. Musalmānīāṃ paṛtalāṃ rahiṇ ethe, ghoṛ-chaṛhe nāhīṃ pās rakkhaṇe jī. Kaṃṭhe kalgīāṃ vālaṛe hoṇ agge, mohre hor garīb nā dhakkaṇe jī. Shāh Muhaṃmadā jinhāṃ dī talab terāṃ, maze tinhāṃ laṛāī de chakkaṇe jī.'

53

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਾਰੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਮੈਥੋਂ ਗਏ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨਿਖੁੱਟ ਵਾਰੀ । ਜਮਨਾ ਤੀਕ ਜੋ ਪਿਆ ਹੈ ਮੁਲਖ ਸੁੰਞਾ, ਖਾਵੋ ਦੇਸ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦਾ ਲੁੱਟ ਵਾਰੀ । ਮਾਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਸੁਟੋ ਛਾਵਣੀ ਓਸ ਦੀ ਪੁਟ ਸਾਰੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਲਓ ਇਨਾਮ ਮੈਥੋਂ, ਕੈਂਠੇ ਕੜੇ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗੀ ਸੁਟ ਵਾਰੀ ।'

Roman Sāre Paṃth nūṃ sadd ke kahiṇ laggī, maīthoṃ gae khazāne nikhuṭṭ vārī. Jamnā tīk jo pīā hai mulakh suṃjhā, khāvo desh phiraṃgī dā luṭṭ vārī. Māro shahar Phirozpur, Ludhīāṇā, suṭo chāvaṇī os dī puṭ sārī. Shāh Muhaṃmadā lao inām maīthoṃ, kaiṃṭhe kaṛe maiṃ devāṃgī suṭ vārī.'

54

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਿੰਘਾਂ ਆਖਿਆ, 'ਲੜਾਂਗੇ ਹੋਏ ਟੋਟੇ, ਸਾਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਭੇਜੀਂ ਦਿਨੇ ਰਾਤ ਮਾਈ ! ਤੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਨਾ ਫਰਕ ਕਰੀਏ, ਭਾਵੇਂ ਖੂਹ ਘੱਤੀਂ ਭਾਵੇਂ ਖਾਤ ਮਾਈ ।' ਸਿੰਘਾਂ ਭੋਲਿਆਂ ਮੂਲ ਨਾ ਸਹੀ ਕੀਤਾ, ਗੁੱਝਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਸਾਡਾ ਘਾਤ ਮਾਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਅਜੇ ਨਾ ਜਾਣਿਓ ਨੇ, ਖ਼ਾਲੀ ਪਈ ਹੈ ਚੋਪੜੀ ਪਰਾਤ ਮਾਈ ।

Roman Siṃghāṃ ākhīā, 'Laṛāṃge hoe ṭoṭe, sānūṃ khabar bhejīṃ dine rāt māī! Terī naukrī vich nā pharak karīe, bhāveṃ khūh ghattīṃ bhāveṃ khāt māī.' Siṃghāṃ bholīāṃ mūl nā sahī kītā, gujjhā karan laggī sāḍā ghāt māī. Shāh Muhaṃmadā aje nā jāṇio ne, khālī paī hai chopaṛī parāt māī.

55

ਮੂਲ ਪਾਠ ਦਿੱਤੀ ਮਾਈ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਿਲਬਰੀ ਭਾਰੀ, ਸਿੰਘ ਬੈਠੇ ਨੀ ਹੋਇ ਸੁਚੇਤ ਮੀਆਂ । ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੱਥ ਨੀ ਸਭ ਗੱਲਾਂ, ਕਿਸੇ ਹਾਰ ਦਿੰਦਾ ਕਿਸੇ ਜੇਤ ਮੀਆਂ । ਇਕ ਲੱਖ ਬੇਟਾ ਸਵਾ ਲੱਖ ਪੋਤਾ, ਰਾਵਣ ਮਾਰਿਆ ਘਰ ਦੇ ਭੇਤ ਮੀਆਂ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਜਾਣਦਾ ਜੱਗ ਸਾਰਾ, ਕਈ ਸੂਰਮੇ ਆਉਣਗੇ ਖੇਤ ਮੀਆਂ ।

Roman Dittī māī ne jadoṃ dilbarī bhārī, Siṃgh baiṭhe nī hoi suchet mīāṃ. Sacche sāhib de hatth nī sabh gallāṃ, kise hār diṃdā kise jet mīāṃ. Ik lakh beṭā savā lakh potā, Rāvaṇ mārīā ghar de bhet mīāṃ, Shāh Muhaṃmadā jāṇdā jagg sārā, kaī sūrme āuṇge khet mīāṃ.

56

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਿੰਘਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਬੈਠ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ, 'ਚੱਲੋ ਹੁਣੇ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਨੂੰ ਮਾਰੀਏ ਜੀ । ਇਕ ਵਾਰ ਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ ਸਾਡੇ, ਇਕ ਘੜੀ ਵਿਚ ਪਾਰ ਉਤਾਰੀਏ ਜੀ । ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੇਹੇ ਅਸਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇ, ਅਸੀਂ ਕਾਸ ਤੋਂ ਓਸ ਤੋਂ ਹਾਰੀਏ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਮਾਰ ਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫੌਜਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚ ਉਤਾਰੀਏ ਜੀ ।

Roman Siṃghāṃ sārīāṃ baiṭh gurmatā kītā, 'Challo huṇe phiraṃgī nūṃ mārīe jī. Ik vār je sāhmaṇe hoe sāḍe, ik ghaṛī vich pār utārīe jī. Bīr Siṃgh jehe asāṃ nahīṃ chhaḍḍe, asīṃ kās toṃ os toṃ hārīe jī. Shāh Muhaṃmadā mār ke Ludhīāṇā, faujāṃ Dillī de vich utārīe jī.

57

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜ਼ਬਤ ਕਰਾਂਗੇ ਮਾਲ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦਾ, ਲੁਟ ਲਿਆਵਾਂਗੇ ਦੌਲਤਾਂ ਬੋਰੀਆਂ ਨੀ । ਫੇਰ ਵੜਾਂਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤਰ-ਖ਼ਾਨੇ, ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆਵਾਂਗੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਰੀਆਂ ਨੀ । ਕਾਬਲ ਵਿਚ ਪਠਾਣ ਜਿਉਂ ਅਲੀ ਅਕਬਰ, ਮਾਰ ਵੱਢ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਪੋਰੀਆਂ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਲਵਾਂਗੇ ਫੇਰ ਕੈਂਠੇ, ਤਿੱਲੇਦਾਰ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮੀ ਡੋਰੀਆਂ ਨੀ ।'

Roman Zabt karāṃge māl phiraṃgīāṃ dā, luṭ liāvāṃge daulatāṃ borīāṃ nī. Pher vaṛāṃge unhāṃ de satar-khāne, baṃnh liāvāṃge sārīāṃ gorīāṃ nī. Kābal vich Paṭhāṇ jīuṃ Alī Akbar, mār vaḍḍh ke kītīāṃ porīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā lavāṃge pher kaiṃṭhe, tilledār jo reshmī ḍorīāṃ nī.'

58

ਮੂਲ ਪਾਠ ਧੌਂਸਾ ਵਜਿਆ ਕੂਚ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘ ਦਲੇਰ ਮੀਆਂ । ਚੜ੍ਹੇ ਪੁਤਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਛੈਲ ਬਾਂਕੇ, ਜੈਸੇ ਬੇਲਿਓਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸ਼ੇਰ ਮੀਆਂ । ਚੜ੍ਹੇ ਸਭ ਮਝੈਲ ਦੁਆਬੀਏ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਲੇ ਨਿਵਾਏ ਨੇ ਢੇਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਤੁਰੇ ਜੰਬੂਰ ਖਾਨੇ, ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਨਾ ਲਾਂਵਦੇ ਦੇਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Dhauṃsā vajīā kūch dā hukam hoīā, chaṛhe sūrme Siṃgh daler mīāṃ. Chaṛhe putar sardārāṃ de chail bāṃke, jaise belioṃ nikalde sher mīāṃ. Chaṛhe sabh Majhail duābīe jī, jinhāṃ kile nivāe ne ḍher mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā ture jaṃbūr khāne, hoīā hukam nā lāṃvde der mīāṃ.

59

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਜਲ੍ਹੇ ਵਾਲੀਏ ਬਣਤ ਬਣਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਆਏ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਭ ਰਾਜੇ, ਜਿਹੜੇ ਤੇਗ ਦੇ ਧਨੀ ਕਹਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਚੜ੍ਹੇ ਸਭ ਸਰਦਾਰ ਮਜੀਠੀਏ ਜੀ, ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਕਾਠੀਆਂ ਪਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਚੜ੍ਹੀ ਅਕਾਲ ਰਜਮਟ, ਖੰਡੇ ਸਾਰ ਦੇ ਸਿਕਲ ਕਰਾਂਵਦੇ ਨੀ ।

Roman Shām Siṃgh sardār ne kūch kītā, Jalhe vālīe baṇat baṇāṃvde nī. Āe hor pahāṛ de sabh rāje, jihṛe teg de dhanī kahāṃvde nī. Chaṛhe sabh sardār Majīṭhīe jī, Saṃdhāvālīe kāṭhīāṃ pāṃvde nī. Shāh Muhaṃmadā chaṛhī Akāl rajmaṭ, khaṃḍe sār de sikal karāṃvde nī.

60

ਮੂਲ ਪਾਠ ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਤੇ ਮਾਖੇ ਖਾਂ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਤੋਪਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਥੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਾਲੀਆਂ ਨੀ । ਬੇੜਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਵਾਲਾ, ਤੋਪਾਂ ਹੋਰ ਇਮਾਮ ਸ਼ਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀ । ਇਲਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਪਟੋਲੀਏ ਮਾਂਜ ਕੇ ਜੀ, ਧੂਪ ਦੇਇ ਕੇ ਤਖਤ ਬਹਾਲੀਆਂ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਐਸੀਆਂ ਸਿਕਲ ਹੋਈਆਂ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗਰਾਂ ਦੇਣ ਦਿਖਾਲੀਆਂ ਨੀ ।

Roman Mazhar Alī te Mākhe Khāṃ kūch kītā, topāṃ shahar thīṃ bāhar nikālīāṃ nī. Beṛā chaṛhīā Sultān Mahmūd vālā, topāṃ hor Imām Shāh vālīāṃ nī. Ilāhī Bakhsh paṭolīe māṃj ke jī, dhūp dei ke takhat bahālīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā aisīāṃ sikal hoīāṃ, bijlī vāṃgarāṃ deṇ dikhālīāṃ nī.

61

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ ਖ਼ਬਰ ਫਿਰੰਗੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹੇ ਸਾਰੇ, ਫੌਜਾਂ ਬੇਮੁਹਾਰੀਆਂ ਹੋਇ ਤੁਰੀਆਂ । ਫੇਰ ਵਾਰ ਕੁ ਵਾਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਡਿੱਠਾ, ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਅੱਗੇ (ਪਿੱਛੇ) ਲੱਗ ਤੁਰੀਆਂ । ਅੱਗੇ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਧਨੀ ਵੀ ਹੈਨ ਗੋਰੇ, ਵੰਗਾਂ ਪਹਿਨ ਖਲੋਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕੁੜੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਵਰਜ ਨਾ ਜਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਫੌਜਾਂ ਹੋਇ ਮੁਹਤਾਣੀਆਂ ਕਦੋਂ ਮੁੜੀਆਂ ।

Roman Suṇ ke khabar phiraṃgī dī chaṛhe sāre, faujāṃ bemuhārīāṃ hoi turīāṃ. Pher vār ku vār nā kise diṭṭhā, ik dūsare de agge (picchhе) lagg turīāṃ. Agge topāṃ de dhanī vī hain gore, vaṃgāṃ pahīn khalotīāṃ nahīṃ kuṛīāṃ. Shāh Muhaṃmadā varaj nā jāṃdīāṃ nūṃ, faujāṃ hoi muhatāṇīāṃ kadoṃ muṛīāṃ.

62

ਮੂਲ ਪਾਠ ਚੜ੍ਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਥੀਂ ਮਾਰ ਧੌਂਸਾ, ਸੱਭੇ ਗੱਭਰੂ ਨਾਲ ਹੰਕਾਰ ਤੁਰਦੇ । ਉਰੇ ਦੋਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਅਟਕੇ, ਪੱਤਣ ਲੰਘੇ ਨੀ ਜਾਇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ । ਅੱਗੇ ਛੇੜਿਆ ਨਹੀਂ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਨੇ, ਦੁਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਰੁਲਣਗੇ ਬਹੁਤ ਮੁਰਦੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਭੱਜਣਾ ਰਣੋਂ ਭਾਰੀ, ਜੁੱਟੇ ਸੂਰਮੇ ਆਖ ਤੂੰ ਕਦੋਂ ਮੁੜਦੇ ।

Roman Chaṛhe shahar Lāhaur thīṃ mār dhauṃsā, sabbhe gabhharū nāl haṃkār turde. Ure dohāṃ darīāvāṃ te nahīṃ aṭake, pattaṇ laṃghe nī jāi Phirozpur de. Agge cherīā nahīṃ phiraṃgīāṃ ne, duhāṃ dhirāṃ de rulaṇge bahut murde. Shāh Muhaṃmadā bhajjaṇā raṇoṃ bhārī, juṭṭe sūrme ākh tūṃ kadoṃ murde.

63

ਮੂਲ ਪਾਠ ਲੱਗੀ ਧਮਕ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅੰਦਰ, ਦਿੱਲੀ ਆਗਰੇ ਹਾਂਸੀ ਹਿਸਾਰ ਮੀਆਂ । ਬੀਕਾਨੇਰ ਗੁਲਨੇਰ ਭਟਨੇਰ ਜੈ ਪੁਰ, ਪਈਆਂ ਭਾਜੜਾਂ ਜਮਨਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਮੀਆਂ । ਚੜ੍ਹੀ ਸਭ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ, ਨਹੀਂ ਦਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਸ਼ੁਮਾਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਅਟਕਣਾ ਈਂ, ਸਿੰਘ ਲੈਣਗੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Laggī dhamak sāre Hindustan aṃdar, Dillī Āgare Hāṃsī Hisār mīāṃ. Bīkāner Gulner Bhaṭner Jai Pur, paīāṃ bhājaṛāṃ Jamnā toṃ pār mīāṃ. Chaṛhī sabh Panjāb dī bādshāhī, nahīṃ dalāṃ dā aṃt shumār mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā kise nā aṭakaṇā īṃ, Siṃgh laiṇge Dillī nūṃ mār mīāṃ.

64

ਮੂਲ ਪਾਠ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖੀ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ, 'ਤੁਸੀਂ ਕਾਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਮਚਾਂਵਦੇ ਹੋ । ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਨੇਮ ਸਾਡਾ, ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਕਲਾਂ ਜਗਾਂਵਦੇ ਹੋ । ਕਈ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਲੈ ਜਾਓ ਸਾਥੋਂ, ਦੇਈਏ ਹੋਰ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਫੁਰਮਾਂਵਦੇ ਹੋ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਅਸਾਂ ਨਾ ਮੂਲ ਲੜਨਾ, ਤੁਸੀਂ ਏਤਨਾ ਜ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਲਾਂਵਦੇ ਹੋ ।'

Roman Arzī likhī phiraṃgīāṃ Khālse nūṃ, 'Tusīṃ kās nūṃ jaṃg machāṃvde ho. Mahārāje de nāl sī nem sāḍā, tusīṃ suttīāṃ kalāṃ jagāṃvde ho. Kaī lakh rupe lai jāo sāthoṃ, deīe hor jo tusīṃ pharmāṃvde ho. Shāh Muhaṃmadā asāṃ nā mūl laṛaṇā, tusīṃ etanā zor kīuṃ lāṃvde ho.'

65

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਿੰਘਾਂ ਲਿਖਿਆ ਖ਼ਤ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਨੂੰ, 'ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗੇ ਅਸੀਂ ਵੰਗਾਰ ਕੇ ਜੀ । ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੁਪਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਕਾਈ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਹ ਤੂੰ ਢੇਰ ਉਸਾਰ ਕੇ ਜੀ । ਉਹੋ ਪੰਥ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਣ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਆਇਆ ਸੀ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਡਾਹ ਤੋਪਾਂ, ਸੂਰੇ ਕੱਢ ਮੈਦਾਨ ਨਿਤਾਰ ਕੇ ਜੀ ।'

Roman Siṃghāṃ likhīā khat phiraṃgīāṃ nūṃ, 'Tainūṃ mārāṃge asīṃ vaṃgār ke jī. Sānūṃ nahīṃ rupīāṃ dī loṛ kāī, bhāveṃ deh tūṃ ḍher usār ke jī. Uho Paṃth tere utte āṇ chaṛhīā, jihṛā āīā sī Jaṃmū nūṃ mār ke jī. Shāh Muhaṃmadā sāmhṇe ḍāh topāṃ, sūre kaḍḍh maidān nitār ke jī.'

66

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪੈਂਚਾਂ ਲਿਖਿਆ ਸਾਰੀਆਂ ਪੜਤਲਾਂ ਨੂੰ, ਸਾਡੀ ਅੱਜ ਹੈ ਵੱਡੀ ਚੜ੍ਹੰਤ ਮੀਆਂ । ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਡਾਹ ਤੋਪਾਂ, ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਸਾਧ ਤੇ ਸੰਤ ਮੀਆਂ । ਮਾਰੇ ਅਸੀਂ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਭਾਰੇ, ਅਸੀਂ ਮਾਰਿਆ ਕੁੱਲੂ ਭਟੰਤ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੋਈ ਹੋਣੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਰੇਗਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਮੀਆਂ ।

Roman Paiṃchāṃ likhīā sārīāṃ paṛtalāṃ nūṃ, sāḍī ajj hai vaḍḍī chaṛhaṃt mīāṃ. Bīr Siṃgh nūṃ mārīā ḍāh topāṃ, nahīṃ chhaḍḍīā sādh te saṃt mīāṃ. Māre asīṃ chuphere de kilhe bhāre, asīṃ mārīā Kullū Bhaṭaṃt mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā gall tāṃ soī hoṇī, jihṛī karegā Khālsā Paṃth mīāṃ.

67

ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੂਰਬੀਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੇ ਹੱਥ ਲੈ ਕੇ, ਕੀਤਾ ਫੌਜ ਦਾ ਸਭ ਸ਼ੁਮਾਰ ਮੀਆਂ । ਜਿਨ੍ਹੀਂ ਥਾਵੀਂ ਸੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਬਾਰੂਦ ਖ਼ਾਨੇ, ਕੀਤੇ ਸਭ ਮਾਲੂਮ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਆਂ । ਦਾਰੂ ਵੰਡਿਆ ਜੰਗੀਆਂ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਦੋ ਦੋ ਬੋਤਲਾਂ ਕੈਫ਼ ਖ਼ੁਮਾਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਪੀ ਸ਼ਰਾਬ ਗੋਰੇ, ਹੋਏ ਜੰਗ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਤਿਆਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Dūrbīn aṃgrez ne hatth lai ke, kītā fauj dā sabh shumār mīāṃ. Jinhīṃ thāvīṃ sī jamhāṃ bārūd khāne, kīte sabh mālūm hazār mīāṃ. Dārū vaṃḍīā jaṃgīāṃ sūrīāṃ nūṃ, do do botlāṃ kaif khumār mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā pī sharāb gore, hoe jaṃg nūṃ turat tīār mīāṃ.

68

ਮੂਲ ਪਾਠ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋ ਮੁਦਕੀ ਸੀ, ਓਥੇ ਭਰੀ ਸੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੱਡ ਮੀਆਂ । ਘੋੜ-ਚੜ੍ਹੇ ਅਕਾਲੀਏ ਨਵੇਂ ਸਾਰੇ, ਝੰਡੇ ਦਿੱਤੇ ਨੀ ਜਾਇ ਕੇ ਗੱਡ ਮੀਆਂ । ਤੋਪਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਕਟਕ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਦਾ, ਗੋਲੇ ਤੋੜਦੇ ਮਾਸ ਤੇ ਹੱਡ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਉੱਠ ਨੱਸੇ, ਤੋਪਾਂ ਸਭ ਆਏ ਓਥੇ ਛੱਡ ਮੀਆਂ ।

Roman Ik piṃḍ dā nām jo Mudkī sī, othe bharī sī pāṇī dī khaḍḍ mīāṃ. Ghoṛ-chaṛhe Akālīe nave sāre, jhaṃḍe ditte nī jāi ke gaḍḍ mīāṃ. Topāṃ challīāṃ kaṭak phiraṃgīāṃ dā, gole toṛde mās te haḍḍ mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā pichāṃh nūṃ uṭṭh nasse, topāṃ sabh āe othe chhaḍḍ mīāṃ.

69

ਮੂਲ ਪਾਠ ਡੇਰੇ ਆਣ ਕੇ ਬੈਠ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ, ਐਤਵਾਰ ਅਸੀਂ ਖੰਡਾ ਫੜਾਂਗੇ ਜੀ । ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਡੀਕ ਸਾਨੂੰ, ਉਹ ਦੇ ਆਏ ਬਗੈਰ ਨਾ ਲੜਾਂਗੇ ਜੀ । ਸਰਫਾ ਜਾਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਮੂਲ ਕਰਨਾ, ਜਦੋਂ ਵਿਚ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਅੜਾਂਗੇ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਇਕ ਦੂੰ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਡੇਰੇ ਚੱਲ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦੇ ਵੜਾਂਗੇ ਜੀ ।

Roman Ḍere āṇ ke baiṭh salāh karde, aitvār asīṃ khaṃḍā phaṛāṃge jī. Tejā Siṃgh dī vaḍḍī uḍīk sānūṃ, uh de āe bagair nā laṛāṃge jī. Saraphā jān dā nahīṃ je mūl karnā, jadoṃ vich maidān de aṛāṃge jī. Shāh Muhaṃmadā ik dūṃ ik ho ke, ḍere chall phiraṃgī de vaṛāṃge jī.

70

ਮੂਲ ਪਾਠ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਲਸ਼ਕਰੀਂ ਆਣ ਵੜਿਆ, ਹੁੱਦੇਦਾਰ ਸਭੇ ਉੱਥੇ ਆਂਵਦੇ ਨੀ । ਕਰੋ ਹੁਕਮ ਤੇ ਤੇਗ ਉਠਾਈਏ ਜੀ , ਪਏ ਸਿੰਘ ਕਚੀਚੀਆਂ ਖਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਕੂੰਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ ਬਾਜ਼ਾਂ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ, ਚੋਟਾਂ ਕੈਸੀਆਂ ਦੇਖ ਚਲਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਓਸ ਥੀਂ ਹੁਕਮ ਲੈ ਕੇ, ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਂਵਦੇ ਨੀ ।

Roman Tejā Siṃgh jo lashkarīṃ āṇ vaṛīā, huddedār sabhe uthe āṃvde nī. Karo hukam te teg uṭhāīe jī, pae Siṃgh kachīchīāṃ khāṃvde nī. Kūṃjāṃ nazar āīāṃ bāzāṃ bhukhīāṃ nūṃ, choṭāṃ kaisīāṃ dekh chalāṃvde nī. Shāh Muhaṃmadā os thīṃ hukam lai ke, hallā karan dī viuṃt baṇāṃvde nī.

71

ਮੂਲ ਪਾਠ ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੇਠ ਜਾਂ ਖੇਤ ਰੁੱਧੇ, ਤੋਪਾਂ ਚਲੀਆਂ ਨੀ ਵਾਂਗੂੰ ਤੋੜਿਆਂ ਦੇ । ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ ਆਣ ਮੈਦਾਨ ਲੱਥੇ, ਗੰਜ ਲਾਹ ਸੁੱਟੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ । ਟੁੰਡੇ ਲਾਟ ਨੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਖਾਇ ਗੁੱਸਾ, ਫੇਰ ਦਿੱਤੇ ਨੀ ਲੱਖ ਢੰਡੋਰਿਆਂ ਦੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰੰਡ ਬਿਠਾਇ ਨੰਦਨ, ਸਿੰਘ ਜਾਨ ਲੈਂਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰਿਆਂ ਦੇ ।

Roman Pherū shahar de heṭh jāṃ khet rudhdhe, topāṃ chalīāṃ nī vāṃgūṃ toṛīāṃ de. Siṃgh sūrme āṇ maidān latthe, gaṃj lāh suṭṭe onhāṃ gorīāṃ de. Tuṃḍe lāṭ ne aṃt nūṃ khāi gussā, pher ditte nī lakh ḍhaṃḍorīāṃ de. Shāh Muhaṃmadā raṃḍ biṭhāi Naṃdan, Siṃgh jān laiṃde nāl zorīāṃ de.

72

ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੁਕਮ ਲਾਟ ਕੀਤਾ ਲਸ਼ਕਰ ਆਪਣੇ ਨੂੰ, 'ਤੁਸਾਂ ਲਾਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਰੱਖਣੀ ਜੀ । ਸਿੰਘਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕਟਕ ਮੁਕਾਇ ਦਿੱਤੇ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦੱਖਣੀ ਜੀ । ਨੰਦਨ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚ ਕੁਰਲਾਟ ਹੋਇਆ, ਕੁਰਸੀ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ ਸੱਖਣੀ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਰਨੀ ਪੰਜਾਬ ਖਾਲੀ, ਰੱਤ ਸਿੰਘ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਚੱਖਣੀ ਜੀ ।'

Roman Hukam lāṭ kītā lashkar āpṇe nūṃ, 'Tusāṃ lāj aṃgrez dī rakkhaṇī jī. Siṃghāṃ mār ke kaṭak mukāi ditte, Hindustānī te Pūrabī Dakkhaṇī jī. Naṃdan ṭāpūāṃ vich kurlāṭ hoīā, kursī chār hazār hai sakkhṇī jī. Shāh Muhaṃmadā karnī Panjāb khālī, ratt Siṃgh sipāhī dī chakkaṇī jī.'

73

ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾ ਤੁਰਤ ਜਲਦੀ, ਤੋਪਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੀਰ ਦੇ ਆਇ ਪੱਲੇ । ਫੂਕ ਸੁੱਟੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੇਖ਼ਜੀਨਾਂ, ਸਿੰਘ ਉੱਡ ਕੇ ਪੱਤਰਾ ਹੋਇ ਚੱਲੇ । ਛੌਲਦਾਰੀਆਂ, ਤੰਬੂਆਂ ਛੱਡ ਦੌੜੇ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਲਈ ਏ ਬੰਨ੍ਹ ਪੱਲੇ । ਓੜਕ ਲਿਆ ਮੈਦਾਨ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਨੇ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰਣੋਂ ਨਾ ਮੂਲ ਹੱਲੇ ।

Roman Hoīā hukam aṃgrez dā turat jaldī, topāṃ mārīāṃ nīr de āi palle. Phūk suṭṭīāṃ sārīāṃ mekhzīnāṃ, Siṃgh uḍḍ ke patarā hoi challe. Chauladdārīāṃ, taṃbūāṃ chhaḍḍ dauṛe, koī chīz nā laī e baṃnh palle. Oṛak līā maidān phiraṃgīāṃ ne, Shāh Muhaṃmadā raṇoṃ nā mūl halle.

74

ਮੂਲ ਪਾਠ ਓਧਰ ਆਪ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਆਈ, ਦੌੜੇ ਜਾਣ ਗੋਰੇ ਦਿੱਤੀ ਕੰਡ ਮੀਆਂ । ਚੱਲੇ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਸਾਰੇ ਬੇੜਿਆਂ ਦੇ, ਮਗਰੋਂ ਹੋਈ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਫੰਡ ਮੀਆਂ । ਕਿਨ੍ਹੇ ਜਾਇ ਕੇ ਲਾਟ ਨੂੰ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ, 'ਨੰਦਨ ਹੋਇ ਬੈਠੀ ਤੇਰੀ ਰੰਡ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਦੇਖ ਮੈਦਾਨ ਜਾ ਕੇ, ਰੁਲਦੀ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਓਥੇ ਝੰਡ ਮੀਆਂ ।'

Roman Odhar āp phiraṃgī nūṃ bhāṃj āī, dauṛe jāṇ gore dittī kaṃḍ mīāṃ. Challe topkhāne sāre beṛīāṃ de, magroṃ hoī baṃdūkāṃ dī phaṃḍ mīāṃ. Kinhе jāi ke lāṭ nūṃ khabar dittī, 'Naṃdan hoi baiṭhī terī raṃḍ mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā dekh maidān jā ke, ruldī gorīāṃ dī othe jhaṃḍ mīāṃ.'

75

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਹਾੜਾ ਸਿੰਘ ਸੀ ਯਾਰ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਦਾ, ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੀ ਓਸ ਦੀ ਗੈਰਸਾਲੀ । ਪਿੱਛੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਲਾਟ ਨੂੰ ਜਾਇ ਮਿਲਿਆ, ਗੱਲ ਜਾਇ ਦੱਸੀ ਸਾਰੀ ਭੇਤ ਵਾਲੀ । 'ਉਥੋਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹਰਨ ਹੈ ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਚੌਦਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਣ ਛਾਲੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਾਂਭ ਲੈ ਸਿਲੇਖਾਨੇ, ਛੱਡ ਗਏ ਨੀ ਸਿੰਘ ਮੈਦਾਨ ਖਾਲੀ ।'

Roman Pahāṛā Siṃgh sī yār phiraṃgīāṃ dā, Siṃghāṃ nāl sī os dī gairsālī. Picchoṃ bhajj ke lāṭ nūṃ jāi milīā, gall jāi dassī sārī bhet vālī. 'Uthoṃ ho gīā haran hai Khālsā jī, chaudāṃ hathāṃ dī mār ke jāṇ chālī. Shāh Muhaṃmadā sāṃbh lai silakhāne, chhaḍḍ gae nī Siṃgh maidān khālī.'

76

ਮੂਲ ਪਾਠ ਮੁੜ ਕੇ ਫੇਰ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ, ਲਾਟਾਂਦਾਰ ਗੋਲੇ ਓਥੇ ਆਣ ਛੁੱਟੇ । ਉਡੀ ਰਾਲ ਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਕੜਕੀਆਂ ਨੀ, ਕੈਰੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਜੈਸੇ ਬਾਣ ਛੁੱਟੇ । ਜਦੋਂ ਡਿੱਠੇ ਨੀ ਹੱਥ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਦੇ, ਉਥੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਆਣ ਪ੍ਰਾਣ ਛੁੱਟੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਇਕ ਸੌ ਤੇਈ ਤੋਪਾਂ, ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਆਣ ਲੁੱਟੇ ।

Roman Muṛ ke pher phiraṃgīāṃ zor pāīā, lāṭāṃdār gole othe āṇ chuṭṭe. Uḍī rāl te chādraṃ kaṛakīāṃ nī, Kairoṃ Pāṃḍavāṃ de jaise bāṇ chuṭṭe. Jadoṃ diṭṭhe nī hatth phiraṃgīāṃ de, uthe kaīāṃ de āṇ prāṇ chuṭṭe. Shāh Muhaṃmadā ik sau teī topāṃ, toshekhāne phiraṃgīāṃ āṇ luṭṭe.

77

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਦੋਂ ਪਿਆ ਹਰਾਸ ਤੇ ਕਰਨ ਗੱਲਾਂ, ਮੁੰਡੇ ਘੋੜ-ਚੜ੍ਹੇ, ਨਵੇਂ ਛੋਕਰੇ ਜੀ । ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਖਿਸਕ ਤੁਰੀਏ, ਕਿੱਥੋਂ ਪਏ ਗੋਰੇ ਸਾਨੂੰ ਓਪਰੇ ਜੀ । ਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖੂਬ ਖਾਂਦੇ, ਅਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਤਰ ਤੇ ਪੋਤਰੇ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਖੂਹਾਂ ਤੇ ਮਿਲਖ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਦੱਬ ਕੇ ਲਾਵਾਂਗੇ ਜੋਤਰੇ ਜੀ ।

Roman Jadoṃ pīā harās te karan gallāṃ, muṃḍe ghoṛ-chaṛhe, nave chokre jī. Addhī rāt nūṃ uṭṭh ke khisak turīe, kithoṃ pae gore sānūṃ opare jī. Vāhī karde te roṭīāṃ khūb khāṃde, asīṃ jinhāṃ de putar te potre jī. Shāh Muhaṃmadā khūhāṃ te milakh vāle, asīṃ ḍabb ke lāvāṃge jotre jī.

78

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਿਹੜੇ ਜੀਂਵਦੇ ਰਹੇ ਸੋ ਪਏ ਸੋਚੀਂ, ਹੋਏ ਭੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਹੀਰ ਮੀਆਂ । ਬੁਰੇ ਜਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਪਏ ਗੋਰੇ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਾਂ ਕੋਈ ਕੀਰ ਮੀਆਂ । ਅਸਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਹੱਥ ਪਾਇਆ, ਅੱਗੋਂ ਡੂਮਣਾ ਛਿੜੇ ਮਖੀਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰਾਹ ਨਾ ਕੋਈ ਲੱਭੇ, ਜਿਥੇ ਚਲੀਏ ਘੱਤ ਵਹੀਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Jihṛe jīṃvde rahe so pae sochīṃ, hoe bhukh de nāl zahīr mīāṃ. Bure jinn ho ke sānūṃ pae gore, asīṃ jāṇde sāṃ koī kīr mīāṃ. Asāṃ shahad de vāste hatth pāīā, agoṃ ḍūmaṇā chhaṛe makhīr mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā rāh nā koī labbhe, jithe chalīe ghatt vahīr mīāṃ.

79

ਮੂਲ ਪਾਠ ਘਰੋਂ ਗਏ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦੇ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ, ਬੇੜੇ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਸਭ ਖੁਹਾਇ ਆਏ । ਛੇੜ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਮਗਰ ਲਾਇਓ ਨੇ, ਸਗੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਗਵਾਇ ਆਏ । ਸੁਖੀ ਵਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਸਾਰਾ, ਸਗੋਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਹੱਥ ਫੜਾਇ ਆਏ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਲੋਕ ਸਿੰਘ ਜੀ, 'ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਪਾਇ ਆਏ ।'

Roman Ghаroṃ gae phiraṃgī de mārne nūṃ, beṛe topāṃ de sabh khuhāi āe. Cher āphatāṃ nūṃ magar lāio ne, sagoṃ āpṇā āp gavāi āe. Sukhī vasdā shahar Lāhaur sārā, sagoṃ kuṃjīāṃ hatth phaṛāi āe. Shāh Muhaṃmadā kahiṃde ne lok Siṃgh jī, 'Tusīṃ chaṃgīāṃ pūrīāṃ pāi āe.'

80

ਮੂਲ ਪਾਠ ਘਰੀਂ ਜਾਇ ਕੇ ਫੇਰ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ, ਕਿਸੇ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਦੋਇ ਰਾਤ ਮੀਆਂ । ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਸੱਦ ਭੇਜੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਸਿੰਘ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਮੀਆਂ । 'ਕਿੱਥੇ ਲੁਕੋਗੇ ਜਾਇ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਦੱਸੋ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਅਸਲ ਦੀ ਬਾਤ ਮੀਆਂ ।' ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਫੇਰ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ, ਲੱਗੀ ਚਾਨਣੀ ਹੋਰ ਕਨਾਤ ਮੀਆਂ ।

Roman Gharīṃ jāi ke pher ārām kītā, kise rāt kise doi rāt mīāṃ. Picchoṃ pher sardārāṃ ne sadd bheje, je koī Siṃgh sipāhī dī zāt mīāṃ. 'Kitthe lukoge jāi ke Khālsā jī, dasso khol ke asal dī bāt mīāṃ.' Shāh Muhaṃmadā pher ikaṭṭh hoīā, laggī chānaṇī hor kanāt mīāṃ.

81

ਮੂਲ ਪਾਠ ਕੰਢੇ ਪਾਰ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜੁ ਹੋਇ ਡੇਰੇ, ਨੌਕਰ ਇਵੇਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਜਾਣੇ । ਡੇਰੇ ਆਣ ਕੇ ਬਹੁ ਵਿਰਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਹੋਈਆਂ ਬੁਤਕੀਆਂ ਬੰਦ ਤੇ ਵਿਕਣ ਦਾਣੇ । ਛਹੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਮੋਰਚੀਂ ਜਾਇ ਬੈਠੇ, ਡੇਰੀਂ ਆਣ ਕੇ ਫੇਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਖਾਣੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਭੇ ਮਾਲੂਮ ਕੀਤੀ, ਕੀਕੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਦੱਸ ਖਾਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ।

Roman Kaṃḍhe pār de jamhāṃ ju hoi ḍere, naukar iveṃ de gharīṃ nā milaṇ jāṇe. Ḍere āṇ ke bahu virlāp hoīā, hoīāṃ butkīāṃ baṃd te vikaṇ dāṇe. Chhahīāṃ kaḍḍh ke morchīṃ jāi baiṭhe, ḍerīṃ āṇ ke pher prasād khāṇe. Shāh Muhaṃmadā sabhe mālūm kītī, kīkūṃ hoī sī dass khāṃ Ludhīāṇe.

82

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ , ਮੱਦਦ ਲਾਡੂਏ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚੱਲਿਆ ਜੇ । ਉਹ ਦੇ ਸਭ ਕਬੀਲੇ ਸੀ ਕੈਦ ਹੋਏ, ਕੋਈ ਲਾਟ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਨੇ ਘੱਲਿਆ ਜੇ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਇ ਖੋਹੀਆਂ ਬੰਦਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੀ, ਉਹ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਝੱਲਿਆ ਜੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਛਾਵਣੀ ਫੂਕ ਦਿੱਤੀ, ਵਿਚੋਂ ਜੀਉ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦਾ ਹੱਲਿਆ ਜੇ ।

Roman Sardār Raṇjodh Siṃgh fauj lai ke, maddad lāḍūe vāle dī challīā je. Uh de sabh kabīle sī kaid hoe, koī lāṭ phiraṃgī ne ghallīā je. Inhāṃ jāi khoīāṃ baṃdāṃ sārīāṃ nī, uh dā zor nā kise ne jhallīā je. Shāh Muhaṃmadā chāvaṇī phūk dittī, vichoṃ jīu phiraṃgī dā hallīā je.

83

ਮੂਲ ਪਾਠ ਚਾਰ ਪੜਤਲਾਂ ਲੈ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਆਇਆ, ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਹਥਿਆਰ ਲੈਂਦੇ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦੀ ਫੌਜ ਮਾਰੀ, ਲੁੱਟਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਬਾਝ ਸ਼ੁਮਾਰ ਲੈਂਦੇ । ਤੋਪਾਂ, ਸ਼ੁਤਰ, ਹਾਥੀ, ਉਠ, ਰਥ, ਗੱਡੇ, ਡੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘ ਉਤਾਰ ਲੈਂਦੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਿੰਘ ਜੇ ਜ਼ੋਰ ਕਰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤਦੋਂ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ।

Roman Chār paṛtalāṃ lai Mevā Siṃgh āīā, Siṃgh āpṇe hatth hathīār laiṃde. Inhāṃ bahut phiraṃgī dī fauj mārī, luṭṭāṃ bhārīāṃ bājh shumār laiṃde. Topāṃ, shutar, hāthī, uṭh, rath, gaḍḍe, ḍere āpṇe Siṃgh utār laiṃde. Shāh Muhaṃmadā Siṃgh je zor karde, bhāveṃ Ludhīāṇā tadoṃ mār laiṃde.

84

ਮੂਲ ਪਾਠ ਮੁਹਕਮ ਦੀਨ, ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਅਰਜ਼ੀ, 'ਤੁਸਾਂ ਰਸਦ ਲੁੱਟੇ ਚੰਗੇ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਜੀ । ਦੇਹੁ ਭੇਜ ਉਰਾਰ ਸਭ ਕਾਰਖਾਨੇ, ਅਸੀਂ ਰੱਖਾਗੇ ਨਾਲ ਰਮਾਨ ਦੇ ਜੀ । ਤੈਨੂੰ ਅੱਜ ਹਜ਼ੂਰ ਥੀਂ ਫ਼ਤਿਹ ਆਈ, ਖ਼ਬਰਾਂ ਉੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਜਹਾਨ ਦੇ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਹਾਜ਼ਰ, ਸਦਾ ਰੱਖੀਏ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਦੇ ਜੀ ।'

Roman Muhkam Dīn sardār nūṃ likhī arzī, 'Tusāṃ rasad luṭṭe chaṃge shān de jī. Dehu bhej urār sabh kārkhāne, asīṃ rakhāge nāl ramān de jī. Tainūṃ ajj hazūr thīṃ phatih āī, khabarāṃ uḍḍīāṃ vich jahān de jī. Shāh Muhaṃmadā vairī nūṃ jāṇ hāzar, sadā rakkhīe vich dhīān de jī.'

85

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸੱਠ ਕੋਹਾਂ ਦਾ ਪੰਧ ਸੀ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਕੀਤੀ ਟੁੰਡੇ ਦੌੜ ਮੀਆਂ । ਉਹ ਭੀ ਲੁੱਟਿਆ ਲਾਟ ਨੇ ਆਣ ਡੇਰਾ, ਤੋਪਾਂ ਸਭ ਖੋਹੀਆਂ ਕੀਤੀ ਰੌੜ ਮੀਆਂ । ਝੱਲੀ ਅਬੂਤਬੇਲੇ ਦੀਆਂ ਪੜਤਲਾਂ ਨੇ, ਅੱਧੀ ਘੜੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸੌੜ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਿੰਘ ਲੁਟਾਇ ਡੇਰਾ, ਕਰ ਆਏ ਨੀ ਤ੍ਰੱਟੀਆਂ ਚੌੜ ਮੀਆਂ ।

Roman Saṭṭh kohāṃ dā paṃdh sī Ludhīāṇā, rāto rāt kītī Tuṃḍe dauṛ mīāṃ. Uh bhī luṭṭīā lāṭ ne āṇ ḍerā, topāṃ sabh khoīāṃ kītī rauṛ mīāṃ. Jhallī Abūtabele dīāṃ paṛtalāṃ ne, addhī ghaṛī laṛāī dī sauṛ mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā Siṃgh luṭāi ḍerā, kar āe nī trattīāṃ chauṛ mīāṃ.

86

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਹਿਲੇ ਹੱਲਿਓਂ ਸਿੰਘ ਜੋ ਨਿਕਲ ਨੱਠੇ, ਪਏ ਔਝੜੀਂ ਔਝੜੀਂ ਜਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਲੀੜੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਰਹੀ ਇਕ ਕੁੜਤੀ, ਬਾਹਾਂ ਹਿੱਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਅਗੋਂ ਲੋਕ ਲੜਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਪੁਛਣ, ਜੀਭ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਫੇਰ ਦਿਖਾਂਵਦੇ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਆਇ ਕੇ ਘਰਦਿਆਂ ਤੋਂ, ਨਵੇਂ ਕਪੜੇ ਹੋਰ ਸਿਵਾਂਵਦੇ ਨੀ ।

Roman Pahile hallio Siṃgh jo nikal naṭṭhe, pae aujhaṛīṃ aujhaṛīṃ jāṃvde nī. Līṛe gae sāre rahī ik kuṛtī, bāhāṃ hikk de nāl lagāṃvde nī. Agoṃ lok laṛāī dī gall puchhan, jībh hoṭhāṃ te pher dikhāṃvde nī. Shāh Muhaṃmadā āi ke ghardīāṃ toṃ, nave kapaṛe hor sivāṃvde nī.

87

ਮੂਲ ਪਾਠ ਕਹਿੰਦੇ, ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਫੇਰ ਨਾ ਕਦੀ ਜਾਣਾ, ਮੂੰਹ ਲੱਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਜੀ । ਕਿਤੇ ਜਾਇ ਕੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਕੱਟ ਆਈਏ, ਢੂੰਡਣ ਆਉਣਗੇ ਸਾਡੇ ਭੀ ਨਾਲ ਦੇ ਜੀ । ਤੁਸਾਂ ਆਖਣਾ 'ਮਰ ਗਿਆ ਲੁਧਿਆਣੇ, ਅਸੀਂ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ ਢੂੰਡਦੇ ਭਾਲਦੇ ਜੀ ।' ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰਹੇ ਹਥਿਆਰ ਓਥੇ, ਲੀੜੇ ਨਹੀਂ ਆਏ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਦੇ ਜੀ ।

Roman Kahiṃde, jīuṃdīāṃ pher nā kadī jāṇā, mūṃh lagaṇā nahīṃ chaṃḍāl de jī. Kite jāi ke chār din kaṭṭ āīe, ḍhūṃḍaṇ āuṇge sāḍe bhī nāl de jī. Tusāṃ ākhaṇā 'Mar gīā Ludhīāṇe, asīṃ phirde hāṃ ḍhūṃḍde bhālde jī.' Shāh Muhaṃmadā rahe hathīār othe, līṛe nahīṃ āe sāḍe nāl de jī.

88

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਿਛੋਂ ਬੈਠ ਸਰਦਾਰਾਂ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ, ਕੋਈ ਅਕਲ ਦਾ ਕਰੋ ਇਲਾਜ ਯਾਰੋ । ਫੇੜ(ਛੇੜ) ਬੁਰਛਿਆਂ ਦੀ ਸਾਡੇ ਪੇਸ਼ ਆਈ, ਪੱਗ ਦਾੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖੋ ਲਾਜ ਯਾਰੋ । ਮੁੱਠ ਮੀਟੀ ਸੀ ਏਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤਾ ਸਾਰਾ ਪਾਜ ਯਾਰੋ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਮਾਰ ਕੇ ਮਰੋ ਏਥੇ, ਕਦੇ ਰਾਜ ਨਾ ਹੋਇ ਮੁਹਤਾਜ ਯਾਰੋ ।'

Roman Pichoṃ baiṭh sardārāṃ gurmatā kītā, koī akal dā karo ilāj yāro. Pheṛ (cher) burrachīāṃ dī sāḍe pesh āī, pagg dāṛhīāṃ dī rakkho lāj yāro. Muṭṭh mīṭī sī es Panjāb dī jī, inhāṃ khol ditā sārā pāj yāro. Shāh Muhaṃmadā mār ke maro ethe, kade rāj nā hoi muhtāj yāro.'

89

ਮੂਲ ਪਾਠ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਪਏ ਗੋਰੇ, ਵੇਲੇ ਫ਼ਜ਼ਰ ਦੇ ਹੋਇਆ ਤੰਬੂਰ ਮੀਆਂ । ਕੱਸ ਲਈਆਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤੁਰਤ ਕਮਰਾਂ, ਕਾਇਮ ਜੰਗ ਨੂੰ ਹੋਇ ਜ਼ਰੂਰ ਮੀਆਂ । ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਵਿਓਂ ਆਣ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ, ਪਿਆ ਦਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਫਤੂਰ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਦੌੜ ਕੇ ਜਾਣ ਕਿਥੇ, ਇਥੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਹੈ ਦੂਰ ਮੀਆਂ ।

Roman Tījī vār lalkār ke pae gore, vele phajr de hoīā taṃbūr mīāṃ. Kass laīāṃ ne Siṃghāṃ ne turat kamarāṃ, kāim jaṃg nūṃ hoi zarūr mīāṃ. Pahilāṃ bāvioṃ āṇ ke zor ditā, pīā dalāṃ de vich phatūr mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā dauṛ ke jāṇ kithe, ithoṃ shahar Lāhaur hai dūr mīāṃ.

90

ਮੂਲ ਪਾਠ ਆਈਆਂ ਪੜਤਲਾਂ ਬੀੜ ਕੇ ਤੋਪਖਾਨੇ, ਅੱਗੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪਾਸੜੇ ਤੋੜ ਸੁੱਟੇ । ਮਾਖੇ ਖਾਂ ਤੇ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਹੋਏ ਸਿੱਧੇ, ਹੱਲੇ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦੇ ਮੋੜ ਸੁੱਟੇ । ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲੇ, ਮਾਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰੀਂ ਜੋੜ ਵਿਛੋੜ ਸੁੱਟੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ, ਵਾਂਙ ਨਿੰਬੂਆਂ ਲਹੂ ਨਿਚੋੜ ਸੁੱਟੇ ।

Roman Āīāṃ paṛtalāṃ bīṛ ke topkhāne, agoṃ Siṃghāṃ ne pāsaṛe toṛ suṭṭe. Mākhe Khāṃ te Mevā Siṃgh hoe sidhdhe, halle tinn phiraṃgī de moṛ suṭṭe. Shām Siṃgh sardār Aṭārī vāle, mār shasharīṃ joṛ vichhoṛ suṭṭe. Shāh Muhaṃmadā Siṃghāṃ ne gorīāṃ de, vāṃng niṃbūāṃ lahū nichoṛ suṭṭe.

91

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਏ ਬਾਵਿਓਂ ਆਣ ਕੇ ਫੇਰ ਗੋਰੇ, ਫਰਾਂਸੀਸ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੀ ਚਾਰ-ਯਾਰੀ । ਕੁੰਡਲ ਘੱਤਿਆ ਵਾਂਗ ਕਮਾਨ ਗੋਸ਼ੇ, ਬਣੀ ਆਣ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਪਤ ਭਾਰੀ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਪੁਲ ਵੱਢ ਦਿਤਾ, ਘਰੀਂ ਨੱਸ ਨਾ ਜਾਇ ਇਹ ਫੌਜ ਸਾਰੀ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਮਰਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਜਾਨ ਨਾ ਕਰਨਗੇ ਮੂਲ ਪਿਆਰੀ ।

Roman Pae bāvioṃ āṇ ke pher gore, Pharāṃsīs te jithe sī chār-yārī. Kuṃḍal ghattīā vāṃg kamān goshe, baṇī āṇ sardārāṃ nūṃ bipat bhārī, Tejā Siṃgh sardār pul vaḍḍh ditā, gharīṃ nass nā jāi ih fauj sārī, Shāh Muhaṃmadā maran shahīd ho ke, ate jān nā karange mūl pīārī.

92

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜੰਗ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਅੱਜ ਹੋਵੇ ਸਰਕਾਰ ਤਾਂ ਮੁੱਲ ਪਾਵੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਤੇਗਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਘੋੜੇ ਆਦਮੀ ਗੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਡਣ, ਹਾਥੀ ਢਹਿੰਦੇ ਸਣੇ ਅੰਬਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਇਕ ਸਰਕਾਰ ਬਾਝੋਂ, ਫੌਜਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰੀਆਂ ਨੀ ।

Roman Jaṃg Hiṃd Panjāb dā hoṇ laggā, dove pātshāhī faujāṃ bhārīāṃ nī. Ajj hove sarkār tāṃ mull pāve, jihṛīāṃ Khālse ne tegāṃ mārīāṃ nī. Ghoṛe ādmī golīāṃ nāl uḍḍaṇ, hāthī ḍahiṃde saṇe aṃbārīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā ik sarkār bājhoṃ, faujāṃ jitt ke aṃt nūṃ hārīāṃ nī.

93

ਮੂਲ ਪਾਠ ਕਈ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰ ਕੇ ਮੋਏ ਉਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਕੀਤੇ ਤੇਗਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਦੇ । ਰਹਿੰਦੇ ਘੇਰ ਕੇ ਵਿਚ ਦਰਿਆਇ ਡੋਬੇ, ਛੱਰਰੇ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਦੇ । ਕਹਿੰਦੇ ਨੌਕਰੀ ਕਾਸ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਕੀਤੀ, ਆਖੇ ਲੱਗ ਕੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸੰਗੀਆਂ ਦੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰੱਬ ਨਾ ਫੇਰ ਲਿਆਵੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਜੋ ਨਾਲ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ।

Roman Kaī sūrme mār ke moe uthe, jinhāṃ hatth kīte tegāṃ naṃgīāṃ de. Rahiṃde gher ke vich darīāi ḍobe, chharrare mār ke te topāṃ chaṃgīāṃ de. Kahiṃde naukrī kās nūṃ asāṃ kītī, ākhe lagg ke sāthīāṃ saṃgīāṃ de. Shāh Muhaṃmadā rabb nā pher liāve, jaṃg vich jo nāl phiraṃgīāṃ de.

94

ਮੂਲ ਪਾਠ ਕਈ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੀ ਮੋਏ ਓਥੇ, ਸੀਨੇ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇਜ ਕਟਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰ ਨਾ ਮਿਲੇ ਮੁੜ ਕੇ, ਪਈਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਫਿਰਨ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਜੰਗੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੋਏ ਵਾਲੀ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਤੇ ਕਰਨ ਬੇਜ਼ਾਰੀਆਂ ਨੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ, ਪਈਆਂ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੀ ।

Roman Kaī māvāṃ de puttar nī moe othe, sīne laggīāṃ tej kaṭārīāṃ nī. Jinhāṃ bhainṇāṃ nūṃ vīr nā mile muṛ ke, paīāṃ roṃdīāṃ phiran vichārīāṃ nī. Jaṃgīṃ jinhāṃ de sirāṃ de moe vālī, khulhe vāl te karan bezārīāṃ nī. Shāh Muhaṃmadā bahut sardār māre, paīāṃ rāj de vich khuārīāṃ nī.

95

ਮੂਲ ਪਾਠ ਲਿਖਿਆ ਤੁਰਤ ਪੈਗ਼ਾਮ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰਾਂ, 'ਕੋਈ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਾਵਣੀ ਜੀ । ਰਹਿੰਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕਰੋ ਇਲਾਜ ਕੋਈ, ਕਾਬੂ ਤੁਸਾਂ ਬਗੈਰ ਨਾ ਆਵਣੀ ਜੀ । ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਦੇ ਅਬ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਰਾਖੇ, ਪਾਓ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਛਾਵਣੀ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਅੱਜ ਮੈਂ ਲਿਆ ਬਦਲਾ, ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਭਾਵਣੀ ਜੀ ।'

Roman Likhīā turat paigām rāṇī Jiṃd Kaurāṃ, 'Koī tusāṃ ne der nahīṃ lāvaṇī jī. Rahiṃdī fauj dā karo ilāj koī, kābū tusāṃ bagair nā āvaṇī jī. Merī jān de ab ho tusīṃ rākhe, pāo vich Lāhaur de chāvaṇī jī. Shāh Muhaṃmadā ajj maiṃ līā badlā, agge hor kī rabb nūṃ bhāvaṇī jī.'

96

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪੁਲ ਬੱਧਾ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਾਂਘੇ ਪਏ ਨੀ ਵਿਚ ਪਲਕਾਰਿਆਂ ਦੇ । ਆਏ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਧੌਂਸਾ, ਵੱਜਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੇ, ਸਾਂਭ ਲਏ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਲ੍ਹੇ-ਖਾਨੇ, ਵਾਲੀ ਬਣੇ ਜੇ ਰਾਜ-ਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਫੇੜ ਸੀ ਵਿਰਲਿਆਂ ਦੀ, ਸੋਈ ਪੇਸ਼ ਆਈ ਸਿੰਘਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ।

Roman Pul baddhā phiraṃgīāṃ khabar suṇ ke, lāṃghe pae nī vich palkārīāṃ de. Āe shahar Lāhaur nūṃ mār dhauṃsā, vajjde vājīāṃ nāl nagārīāṃ de, Sāṃbh lae sarkār de silhe-khāne, vālī baṇe je rāj-duārīāṃ de. Shāh Muhaṃmadā pheṛ sī virlīāṃ dī, soī pesh āī Siṃghāṃ sārīāṃ de.

97

ਮੂਲ ਪਾਠ ਰਾਜਾ ਗਿਆ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਆਪ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਾਹੋਂ ਪਕੜ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਜਾਂਵਦਾ ਈ । 'ਸਾਹਿਬ ਲੋਕ ਜੀ ! ਅਸਾਂ ਪਰ ਦਇਆ ਕਰਨੀ', ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਣਾਂਵਦਾ ਈ । ਦਿਤੇ ਕੱਢ ਮਲਵਈ ਦੁਆਬੀਏ ਜੀ, ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਖਿਸਕਾਂਵਦਾ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਭ ਪਹਾੜ ਲੈ ਕੇ, ਕੂਚ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਕਰਾਂਵਦਾ ਈ ।

Roman Rājā gīā Gulāb Siṃgh āp chaṛh ke, bāhoṃ pakaṛ Lāhaur lai jāṃvdā ī. 'Sāhib lok jī! asāṃ par daīā karnī', uh tāṃ āpṇā kamm baṇāṃvdā ī. Dite kaḍḍh Malvāī duābīe jī, vichoṃ Siṃghāṃ dī fauj khiskāṃvdā ī. Shāh Muhaṃmadā sabh pahāṛ lai ke, kūch Jaṃmū nūṃ turat karāṃvdā ī.

98

ਮੂਲ ਪਾਠ ਬਣੇ ਮਾਈ ਦੇ ਆਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਖੇ, ਪਾਈ ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਜੀ । ਰੋਕ ਮਾਲਵਾ ਪਾਰ ਦਾ ਮੁਲਕ ਸਾਰਾ, ਠਾਣਾ ਘੱਤਿਆ ਵਿਚ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਜੀ । ਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਪੁਰ ਤਲਕ ਸਾਰਾ, ਜਿਹੜੇ ਟਕੇ ਆਵਣ ਨੰਦਾ ਚੌਰ ਦੇ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਾਂਗੜਾ ਮਾਰ ਬੈਠਾ, ਸਭੇ ਕੰਮ ਗਏ ਉਸਦੇ ਸੌਰਦੇ ਜੀ ।

Roman Baṇe māī de āṇ aṃgrez rākhe, pāī chāvaṇī vich Lāhaur de jī. Rok Mālavā pār dā mulak sārā, ṭhāṇā ghattīā vich Philaur de jī. Līā shahar Hushīārpur talak sārā, jihṛe ṭake āvaṇ Naṃdā Chaur de jī. Shāh Muhaṃmadā Kāṃgṛā mār baiṭhā, sabhe kamm gae usde saurd e jī.

99

ਮੂਲ ਪਾਠ ਰਹਿੰਦਾ ਮੁਲਕ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦੇ ਪਿਆ ਪੇਟੇ, ਕੀਤਾ ਹੁਕਮ ਜੁ ਗੋਰਿਆਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ! ਮਾਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚਾਇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ, ਦਿਤੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਨੇ । ਪਿਛੋਂ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਮੁਲਕ ਕਾਰਦਾਰਾਂ, ਬਖ਼ਤਾਵਰਾਂ ਨੇਕ ਸਤਾਰਿਆਂ ਨੇ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਲੋਕ ਵੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਤੋੜ ਸੁਟਿਆ ਮੁਲਕ ਉਜਾੜਿਆਂ ਨੇ ।

Roman Rahiṃdā mulak phiraṃgī de pīā peṭe, kītā hukam ju gorīāṃ sārīāṃ ne! Māī fauj nūṃ chāi javāb ditā, ditī naukrī chhaḍḍ vichārīāṃ ne. Pichoṃ sāṃbh līā mulak kārdārāṃ, bakhtāvarāṃ nek satārīāṃ ne. Shāh Muhaṃmadā lok vairān hoe, toṛ suṭīā mulak ujāṛīāṃ ne.

100

ਮੂਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਅਕਲ ਦਾ ਪੇਚ ਸੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰਾਂ, ਮੱਥਾ ਦੋਹਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜਿਆ ਈ । ਗੁੱਝੀ ਰਮਜ਼ ਕਰਕੇ ਰਹੀ ਆਪ ਸੱਚੀ, ਬਦਲਾ ਤੁਰਤ ਭਿਰਾਉ ਦਾ ਮੋੜਿਆ ਈ । ਨਾਲੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ, ਉਸ ਕੁਫਰ ਮੁਦਈ ਦਾ ਤੋੜਿਆ ੲੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਰੇ ਜਹਾਨ ਗੱਲਾਂ, ਲਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਦਰਿਆਇ ਦੇ ਬੋੜਿਆ ਈ ।

Roman Kītā akal dā pech sī Jiṃd Kaurāṃ, matthā dohāṃ bādshāhīāṃ dā joṛīā ī. Gujjhī ramaz karke rahī āp sachī, badlā turat bhirāu dā moṛīā ī. Nāle fauj nūṃ turat javāb ditā, us kuphar mudaī dā toṛīā ī. Shāh Muhaṃmadā kare jahān gallāṃ, lashkar vich darīāi de boṛīā ī.

101

ਮੂਲ ਪਾਠ ਪਿੱਛੋਂ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਅਕਲ ਆਈ, ਕੇਹੀ ਚੜ੍ਹੀ ਹੈ ਕਹਿਰ ਦੀ ਸਾਣ ਮਾਈ । ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਖੁੰਧਰਾਂ ਵਿਚ ਫਸਾਇ ਕੇ ਜੀ, ਸਾਡੇ ਲਾਹਿ ਸੁਟੇ ਤੂੰ ਤਾਂ ਘਾਣ ਮਾਈ । ਹਥ ਧੋ ਕੇ ਪਈ ਹੈਂ ਮਗਰ ਸਾਡੇ, ਅਜੇ ਘਰੀਂ ਨਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈਂ ਜਾਣ ਮਾਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਰਹੇ ਹਥਿਆਰ ਉਥੇ, ਨਾਲ ਕੁੜਤੀਆਂ ਲਏ ਪਛਾਣ ਮਾਈ ।

Roman Picchoṃ baiṭh ke Siṃghāṃ nūṃ akal āī, kehī chaṛhī hai kahar dī sāṇ māī. Kinhāṃ khundharāṃ vich phasāi ke jī, sāḍe lāhi suṭe tūṃ tāṃ ghāṇ māī. Hatth dho ke paī haiṃ magar sāḍe, aje gharīṃ nā deṃdī haiṃ jāṇ māī. Shāh Muhaṃmadā rahe hathīār uthe, nāl kuṛtīāṃ lae pachāṇ māī.

102

ਮੂਲ ਪਾਠ ਹੁੰਦੇ ਆਏ ਨੀ ਰੰਨਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਕਾਰੇ, ਰਾਵਣ ਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਚ ਮਰਵਾਇ ਦਿਤਾ । ਕੈਰੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਭਲਾ ਕੀਤਾ, ਠਾਰਾਂ ਖੂਹਣੀਆਂ ਕਟਕ ਮੁਕਾਇ ਦਿਤਾ । ਰਾਜੇ ਭੋਜ ਦੇ ਉਤੇ ਅਸਵਾਰ ਹੋਈਆਂ, ਮਾਰ ਅੱਡੀਆਂ ਹੋਸ਼ ਭੁਲਾਇ ਦਿਤਾ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਏਸ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਉਠਾਇ ਦਿਤਾ ।

Roman Huṃde āe nī raṃnāṃ de dhuroṃ kāre, Rāvaṇ Laṃkā de vich marvāi ditā. Kairoṃ Pāṃḍavāṃ nāl kī bhalā kītā, ṭhārāṃ khūhaṇīāṃ kaṭak mukāi ditā. Rāje Bhoj de ute asvār hoīāṃ, mār addīāṃ hosh bhulāi ditā. Shāh Muhaṃmadā es rāṇī Jiṃd Kaurāṃ, sāre desh dā pharash uṭhāi ditā.

103

ਮੂਲ ਪਾਠ ਰੱਬ ਚਾਹੇਗਾ ਤਾਂ ਕਰੇਗਾ ਮਿਹਰਬਾਨੀ, ਹੋਇਆ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਰਾਸਤਾ ਈ । ਵੱਡੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਹਿੰਦੂਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, ਉਹ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਈ । ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਖੁਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਚ ਮਹਾਸਤਾ ਈ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਦੌਲਤਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ, ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਗੁਮਾਸ਼ਤਾ ਈ ।

Roman Rabb chāhegā tāṃ karegā miharbānī, hoīā Siṃghāṃ dā kamm arāstā ī. Vaḍḍī sāṃjh hai Hindūāṃ Musalmānāṃ, uh de nāl nā kise dā vāstā ī. Uhde nāl nā baiṭh ke gall karnī, khudī āpṇī vich mahāstā ī. Shāh Muhaṃmadā daulatāṃ jamhāṃ kardā, shāhūkār dā jiveṃ gumāshtā ī.

104

ਮੂਲ ਪਾਠ ਜਿਹੜੀ ਹੋਈ ਸੋ ਲਈ ਹੈ ਵੇਖ ਅੱਖੀਂ, ਅਗੇ ਹੋਰ ਕੀ ਬਣਤ ਬਣਾਵਣੀ ਜੀ । ਇਕ ਘੜੀ ਦੀ ਕੁਝ ਉਮੈਦ ਨਾਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਹਾੜੀ ਕਿਸੇ ਸਾਵਣੀ ਜੀ । ਨਿਕੇ ਪੋਚ ਹੁਣ ਬੈਠ ਕੇ ਕਰਨ ਗੱਲਾਂ, ਡਿਠੀ, ਅਸਾਂ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦੀ ਛਾਵਣੀ ਜੀ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਨਹੀਂ ਮਾਲੂਮ ਸਾਨੂੰ, ਅਗੇ ਹੋਰ ਕੀ ਖੇਡ ਰਚਾਵਣੀ ਜੀ ।

Roman Jihṛī hoī so laī hai vekh akkhīṃ, age hor kī baṇat baṇāvaṇī jī. Ik ghaṛī dī kujh umed nāhīṃ, kise laī hāṛī kise sāvaṇī jī. Nike poch huṇ baiṭh ke karan gallāṃ, diṭṭhī, asāṃ phiraṃgī dī chāvaṇī jī. Shāh Muhaṃmadā nahīṃ mālūm sānūṃ, age hor kī kheḍ rachāvaṇī jī.

105

ਮੂਲ ਪਾਠ ਸੰਮਤ ਉੱਨੀ ਸੈ ਦੂਸਰਾ ਵਰਤਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਹੋਇਆ ਫ਼ਿਰੰਗੀ ਦਾ ਜੰਗ ਮੀਆਂ । ਹੈ ਸੀ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਪਿਆਸੀ, ਹੋਈ ਸੁਰਖ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਰੰਗ ਮੀਆਂ । ਧਰਤੀ ਉਡ ਕੇ ਧੂੜ ਦੇ ਬਣੇ ਬੱਦਲ, ਜੈਸੇ ਚੜ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਤੰਗ ਮੀਆਂ । ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਲਾਇ ਬਾਜ਼ੀ, ਨਹੀਂ ਮੋੜਦੇ ਸੂਰਮੇ ਅੰਗ ਮੀਆਂ ।

Roman Saṃmat unnī sai dūsrā varatdā sī, jadoṃ hoīā phiraṃgī dā jaṃg mīāṃ. Hai sī khūn dī ih zamīn pīāsī, hoī surakh sharāb de raṃg mīāṃ. Dhartī uḍḍ ke dhūṛ de baṇe baddal, jaise chaṛhe ākāsh pataṃg mīāṃ. Shāh Muhaṃmadā sirāṃ dī lāi bāzī, nahīṃ moṛde sūrme aṃg mīāṃ.

Jangnama Singhan te Firangian

Contents

Part I — The Glory of Ranjit Singh

Part II — Death of the Maharaja

Part III — Kharak Singh & Nau Nihal Singh

Part IV — The Dogra Treachery

Part V — Murder of Sher Singh

Part VI — Prelude to War

Part VII — The Battle of Mudki

Part VIII — Ferozeshah

Part IX — Aliwal & Sabraon

Part X — Sham Singh Attariwala

Part XI — The Fall

Part XII — Lament